غزل ۲۲۱: چو دست بر سر زلفش زنم به تاب رود
چو دست بر سر زلفش زنم به تاب رود
ور آشتی طلبم با سر عتاب رود
چو ماه نو ره بیچارگان نظاره
زند به گوشهٔ ابرو و در نقاب رود
شب شراب خرابم کند به بیداری
وگر به روز شکایت کنم به خواب رود
طریق عشق پرآشوب و فتنه است ای دل
بیفتد آن که در این راه با شتاب رود
گدایی در جانان به سلطنت مفروش
کسی ز سایهٔ این در به آفتاب رود؟
سواد نامهٔ موی سیاه چون طی شد
بیاض کم نشود گر صد انتخاب رود
حباب را چو فتد باد نخوت اندر سر
کلاه داریش اندر سر شراب رود
حجاب راه تویی حافظ از میان برخیز
خوشا کسی که در این راه بیحجاب رود
معنی ابیات
چو دست بر سر زلفش زنم به تاب رود / ور آشتی طلبم با سر عتاب رود
وقتی دست بر سرِ زلفش میزنم، به خشم پیچوتاب میخورد؛ و اگر آشتی بخواهم، با سرزنش میرود.
چو ماه نو ره بیچارگان نظاره / زند به گوشهٔ ابرو و در نقاب رود
مانندِ ماهِ نو، راهِ تماشای بیچارگان را با گوشهٔ ابرو میزند و در نقاب میرود.
شب شراب خرابم کند به بیداری / وگر به روز شکایت کنم به خواب رود
شب، باده مرا با بیداری از پا درمیآورد؛ و اگر روز شکایت کنم، به خواب میرود.
طریق عشق پرآشوب و فتنه است ای دل / بیفتد آن که در این راه با شتاب رود
ای دل، راهِ عشق پرآشوب و پرفتنه است؛ هر کس در این راه با شتاب برود، زمین میخورد.
گدایی در جانان به سلطنت مفروش / کسی ز سایهٔ این در به آفتاب رود؟
گداییِ درِ جانان را به پادشاهی مفروش؛ آیا کسی از سایهٔ این در به زیرِ آفتاب میرود؟
سواد نامهٔ موی سیاه چون طی شد / بیاض کم نشود گر صد انتخاب رود
وقتی نامهٔ سیاهِ موی (جوانی) به پایان رسید، سپیدی کم نمیشود، هرچند صد بار برگزینی.
حباب را چو فتد باد نخوت اندر سر / کلاه داریش اندر سر شراب رود
وقتی بادِ غرور در سرِ حباب بیفتد، کلاهداریاش بر سرِ شراب میرود (نابود میشود).
حجاب راه تویی حافظ از میان برخیز / خوشا کسی که در این راه بیحجاب رود
حافظ، تو خود حجابِ راهی؛ از میان برخیز. خوشا کسی که در این راه بیپرده برود.
تعبیر فال
طرف شما خوی دشواری دارد و با هر گامی که به سویش برمیدارید کناره میگیرد. شتاب نکنید؛ در این راه عجله مایهٔ زمین خوردن است. جایگاهی را که دارید با وعدهٔ چیز بزرگتر عوض نکنید. از غرور بپرهیزید و بدانید که بزرگترین مانع، خودبینی شماست؛ آن را کنار بگذارید.
- نیت کلی: بزرگترین مانعِ راهتان خودبینیِ شماست؛ آن را کنار بگذارید.
- عشق: طرفِ شما خوی دشواری دارد و با هر گامی که به سویش برمیدارید کناره میگیرد؛ شتاب نکنید.
- کار: جایگاهی را که دارید با وعدهٔ چیزِ بزرگتر عوض نکنید و از غرور بپرهیزید.
- سفر: در این راه عجله مایهٔ زمین خوردن است؛ آرام و با حوصله بروید.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ پایانش از ژرفترین سخنانِ عرفانیِ حافظ است: «حجابِ راه تویی حافظ، از میان برخیز». بیتِ هفتم تمثیلِ حباب را دارد که با بادِ غرور سر برمیافرازد و زود از میان میرود، و بیتِ چهارم هشدار میدهد که شتاب در راهِ عشق مایهٔ افتادن است.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز