غزل ۸۱: صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت

صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت
ناز کم کن که در این باغ بسی چون تو شکفت

گل بخندید که از راست نرنجیم ولی
هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت

گر طمع داری از آن جام مرصع می لعل
ای بسا در که به نوک مژه‌ات باید سفت

تا ابد بوی محبت به مشامش نرسد
هر که خاک در میخانه به رخسار نرفت

در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا
زلف سنبل به نسیم سحری می‌آشفت،

گفتم: «ای مسند جم! جام جهان‌بینت کو؟»
گفت: «افسوس که آن دولت بیدار بخفت!»

سخن عشق نه آن است که آید به زبان
ساقیا می ده و کوتاه کن این گفت و شنفت

اشک حافظ، خرد و صبر، به دریا انداخت
چه کند؟ سوز غم عشق نیارست نهفت

معنی ابیات

  1. صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت / ناز کم کن که در این باغ بسی چون تو شکفت

    سپیده‌دم مرغِ چمن به گلِ تازه‌شکفته گفت: ناز کم کن، که در این باغ بسیاری چون تو شکفته‌اند.

  2. گل بخندید که از راست نرنجیم ولی / هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت

    گل خندید که ما از سخنِ راست نمی‌رنجیم، اما هیچ عاشقی به معشوق سخنِ سخت نگفت.

  3. گر طمع داری از آن جام مرصع می لعل / ای بسا در که به نوک مژه‌ات باید سفت

    اگر از آن جامِ جواهرنشان بادهٔ لعل‌گون طمع داری، ای بسا مروارید که باید با نوکِ مژه‌ات بسُفتی.

  4. تا ابد بوی محبت به مشامش نرسد / هر که خاک در میخانه به رخسار نرفت

    تا ابد بوی محبت به مشامِ کسی نمی‌رسد که خاکِ درِ میخانه را با چهره نروبیده است.

  5. در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا / زلف سنبل به نسیم سحری می‌آشفت،

    دیشب در گلستانِ ارم، چون از لطفِ هوا زلفِ سنبل با نسیمِ سحرگاهی آشفته می‌شد،

  6. گفتم: «ای مسند جم! جام جهان‌بینت کو؟» / گفت: «افسوس که آن دولت بیدار بخفت!»

    گفتم: ای مسندِ جمشید، جامِ جهان‌بینت کجاست؟ گفت: افسوس که آن دولتِ بیدار به خواب رفت.

  7. سخن عشق نه آن است که آید به زبان / ساقیا می ده و کوتاه کن این گفت و شنفت

    سخنِ عشق آن نیست که به زبان بیاید؛ ساقی، باده بده و این گفت‌وشنود را کوتاه کن.

  8. اشک حافظ، خرد و صبر، به دریا انداخت / چه کند؟ سوز غم عشق نیارست نهفت

    اشکِ حافظ خرد و صبر را به دریا انداخت؛ چه کند؟ نتوانست سوزِ غمِ عشق را پنهان کند.

تعبیر فال

با کسی که دوستش دارید به نرمی سخن بگویید، حتی اگر حق با شماست؛ سخن تلخ راه را می‌بندد. رسیدن به مقصود اشک و رنج بسیار می‌خواهد و بی فروتنی به دست نمی‌آید. شکوه‌ها ماندنی نیست، پس به آن ننازید. عشق را با عمل نشان دهید، نه با گفت‌وگوی بسیار.

درباره این غزل

غزلی که با گفت‌وگوی بلبل و گل آغاز می‌شود و بیتِ دومش پندی ظریف دارد: «گل بخندید که از راست نرنجیم ولی / هیچ عاشق سخنِ سخت به معشوق نگفت». بیتِ ششم با دریغ از جامِ جهان‌بینِ جمشید، ناپایداریِ شکوهِ شاهان را یادآوری می‌کند.

موضوع‌ها: عشق · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا