غزل ۱۱۰: پیرانه سرم عشق جوانی به سر افتاد

پیرانه سرم عشق جوانی به سر افتاد
وآن راز که در دل بنهفتم به درافتاد

از راه نظر مرغ دلم گشت هواگیر
ای دیده نگه کن که به دام که درافتاد

دردا که از آن آهوی مشکین سیه چشم
چون نافه بسی خون دلم در جگر افتاد

از رهگذر خاک سر کوی شما بود
هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد

مژگان تو تا تیغ جهانگیر برآورد
بس کشتهٔ دل زنده که بر یکدگر افتاد

بس تجربه کردیم در این دیر مکافات
با دردکشان هر که درافتاد برافتاد

گر جان بدهد سنگ سیه، لعل نگردد
با طینت اصلی چه کند، بدگهر افتاد

حافظ که سر زلف بتان دست‌کشش بود
بس طرفه حریفی‌ست کش اکنون به سر افتاد

معنی ابیات

  1. پیرانه سرم عشق جوانی به سر افتاد / وآن راز که در دل بنهفتم به درافتاد

    در پیری عشقِ جوانی به سرم افتاد، و رازی که در دل پنهان کرده بودم آشکار شد.

  2. از راه نظر مرغ دلم گشت هواگیر / ای دیده نگه کن که به دام که درافتاد

    مرغِ دلم از راهِ نگاه به هوا پرید؛ ای چشم، نگاه کن که به دامِ چه کسی افتاد.

  3. دردا که از آن آهوی مشکین سیه چشم / چون نافه بسی خون دلم در جگر افتاد

    دریغا که از آن آهوی مشکینِ سیه‌چشم، مانندِ نافهٔ مشک، بسیار خونِ دلم در جگرم افتاد.

  4. از رهگذر خاک سر کوی شما بود / هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد

    هر نافه‌ای که به دستِ نسیمِ سحر افتاد، از گذرگاهِ خاکِ سرِ کوی شما بود.

  5. مژگان تو تا تیغ جهانگیر برآورد / بس کشتهٔ دل زنده که بر یکدگر افتاد

    تا مژگانِ تو تیغِ جهانگیر برکشید، بسا کشتگانِ زنده‌دل که بر هم افتادند.

  6. بس تجربه کردیم در این دیر مکافات / با دردکشان هر که درافتاد برافتاد

    در این دیرِ مکافات (جهان) بسیار آزمودیم؛ هر کس با دُردنوشان درافتاد، برافتاد.

  7. گر جان بدهد سنگ سیه، لعل نگردد / با طینت اصلی چه کند، بدگهر افتاد

    اگر سنگِ سیاه جان بدهد، لعل نمی‌شود؛ با سرشتِ اصلی چه کند؟ بدگوهر آفریده شده است.

  8. حافظ که سر زلف بتان دست‌کشش بود / بس طرفه حریفی‌ست کش اکنون به سر افتاد

    حافظ، که سرِ زلفِ زیبارویان دست‌آموزش بود، حریفِ شگفتی است که اکنون به سرش افتاد.

تعبیر فال

دلبستگی‌ای ناگهانی و دور از انتظار، در زمانی که گمانش را نداشتید، به سراغتان آمده و رازتان آشکار شده است. دل را نمی‌توان بازداشت، اما ببینید به دام چه کسی افتاده‌اید. با مردم ساده‌دل و بی‌ریا درنیفتید. از کسی که سرشتش ناسازگار است انتظار دگرگونی نداشته باشید.

درباره این غزل

غزلی که با «پیرانه سرم عشقِ جوانی به سر افتاد» آغاز می‌شود: عشقی که در پیری سر می‌رسد. مصراع‌های «با دُردکشان هر که درافتاد برافتاد» و «گر جان بدهد سنگِ سیه لعل نگردد» هر دو از مثل‌های پرکاربردِ زبانِ فارسی شده‌اند.

موضوع‌ها: عشق · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · دل‌شکستگی · آغاز دوباره · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا