غزل ۱: الا یا ایها الساقی ادر کأسا و ناولها
الا یا ایها الساقی ادر کأسا و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها
به بوی نافهای کآخر صبا زان طره بگشاید
ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دلها
مرا در منزل جانان چه امن عیش، چون هر دم
جرس فریاد میدارد که بربندید محملها
به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید
که سالک بیخبر نبود ز راه و رسم منزلها
شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل
کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها؟
همه کارم ز خودکامی به بدنامی کشید آخر
نهان کی ماند آن رازی کزو سازند محفلها؟
حضوری گر همی خواهی از او غایب مشو حافظ
متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و اهملها
معنی ابیات
الا یا ایها الساقی ادر کأسا و ناولها / که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها
(به عربی:) هان ای ساقی، جامی بگردان و به من بده؛ که عشق در آغاز آسان نمود، اما دشواریها پیش آمد.
به بوی نافهای کآخر صبا زان طره بگشاید / ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دلها
به امیدِ بوی نافهای که سرانجام صبا از آن طره بگشاید، از پیچوتابِ گیسوی مشکینش چه خونها که در دلها افتاد.
مرا در منزل جانان چه امن عیش، چون هر دم / جرس فریاد میدارد که بربندید محملها
مرا در منزلِ جانان چه آسودگیِ عیشی است، وقتی هر دم زنگِ کاروان فریاد میزند که بارها را ببندید؟
به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید / که سالک بیخبر نبود ز راه و رسم منزلها
اگر پیرِ مغان به تو بگوید، سجاده را با باده رنگین کن، که رهرو از راه و رسمِ منزلها بیخبر نیست.
شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل / کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها؟
شبِ تاریک و ترسِ موج و گردابی چنین هولناک؛ سبکبارانِ ساحلنشین حالِ ما را کجا میدانند؟
همه کارم ز خودکامی به بدنامی کشید آخر / نهان کی ماند آن رازی کزو سازند محفلها؟
همهٔ کارم از خودکامی سرانجام به بدنامی کشید؛ رازی که از آن محفلها میسازند، کی پنهان میماند؟
حضوری گر همی خواهی از او غایب مشو حافظ / متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و اهملها
حافظ، اگر حضور میخواهی، از او غایب مشو؛ (به عربی:) هرگاه به آن که دوست داری رسیدی، دنیا را رها کن و واگذار.
تعبیر فال
راهی که در آغاز آسان مینمود اکنون دشواریهایش را نشان داده است. نگران نباشید؛ این سختی نشانهٔ آن است که در راه درستی گام نهادهاید. از راهنمایی اهل تجربه بهره بگیرید و از سرزنش کسانی که در ساحل ایستادهاند نرنجید. اگر دل را یکدله کنید و از مقصود غافل نشوید، به مراد خواهید رسید.
- نیت کلی: راهی که در آغاز آسان مینمود اکنون دشواریهایش را نشان داده؛ نگران نباشید، این سختی نشانهٔ راهِ درست است.
- عشق: دل را یکدله کنید و از مقصود غافل نشوید؛ حضور میخواهید، غایب نشوید.
- کار: از راهنماییِ اهلِ تجربه بهره بگیرید و از سرزنشِ کسانی که در ساحل ایستادهاند و از طوفانِ شما خبر ندارند نرنجید.
- سفر: زنگِ کاروان به صدا درآمده؛ اگر سفری در پیش است، آماده شوید، اما با راهنما بروید.
درباره این غزل
نخستین غزلِ دیوانِ حافظ، که بسیاری از خوانندگان دیوان را با آن میگشایند. مصراعِ نخستش به عربی است و آن را برگرفته یا الهامگرفته از بیتی منسوب به یزیدِ بن معاویه دانستهاند. بیتِ پنجم، «شبِ تاریک و بیمِ موج و گردابی چنین هایل / کجا دانند حالِ ما سبکبارانِ ساحلها»، از پرنقلترین بیتهای فارسی است.
موضوعها: پند و راهنمایی · سفر و غربت · معنویت و عرفان · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز