غزل ۱۴۴: به سر جام جم آنگه نظر توانی کرد

به سر جام جم آنگه نظر توانی کرد
که خاک میکده کحل بصر توانی کرد

مباش بی می و مطرب که زیر طاق سپهر
بدین ترانه غم از دل به در توانی کرد

گل مراد تو آنگه نقاب بگشاید
که خدمتش چو نسیم سحر توانی کرد

گدایی در میخانه طرفه اکسیریست
گر این عمل بکنی، خاک زر توانی کرد

به عزم مرحلهٔ عشق پیش نه قدمی
که سودها کنی ار این سفر توانی کرد

تو کز سرای طبیعت نمی‌روی بیرون
کجا به کوی طریقت گذر توانی کرد

جمال یار ندارد نقاب و پرده ولی
غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد

بیا که چارهٔ ذوق حضور و نظم امور
به فیض‌بخشی اهل نظر توانی کرد

ولی تو تا لب معشوق و جام می خواهی
طمع مدار که کار دگر توانی کرد

دلا ز نور هدایت گر آگهی یابی
چو شمع، خنده‌زنان ترک سر توانی کرد

گر این نصیحت شاهانه بشنوی حافظ
به شاهراه حقیقت گذر توانی کرد

معنی ابیات

  1. به سر جام جم آنگه نظر توانی کرد / که خاک میکده کحل بصر توانی کرد

    تنها آنگاه می‌توانی به رازِ جامِ جم نظر کنی که خاکِ میکده را سرمهٔ چشمِ خود کنی.

  2. مباش بی می و مطرب که زیر طاق سپهر / بدین ترانه غم از دل به در توانی کرد

    بی باده و نوازنده مباش، که زیرِ طاقِ آسمان با این ترانه می‌توانی غم را از دل بیرون کنی.

  3. گل مراد تو آنگه نقاب بگشاید / که خدمتش چو نسیم سحر توانی کرد

    گلِ مرادِ تو آنگاه نقاب می‌گشاید که بتوانی مانندِ نسیمِ سحر خدمتش کنی.

  4. گدایی در میخانه طرفه اکسیریست / گر این عمل بکنی، خاک زر توانی کرد

    گداییِ درِ میخانه کیمیایی شگفت است؛ اگر این کار را بکنی، می‌توانی خاک را زر کنی.

  5. به عزم مرحلهٔ عشق پیش نه قدمی / که سودها کنی ار این سفر توانی کرد

    به قصدِ پیمودنِ منزلِ عشق گامی پیش بگذار، که اگر بتوانی این سفر را بکنی، سودها خواهی برد.

  6. تو کز سرای طبیعت نمی‌روی بیرون / کجا به کوی طریقت گذر توانی کرد

    تو که از سرای طبیعت و خواسته‌های تن بیرون نمی‌روی، چگونه می‌توانی به کوی طریقت گذر کنی؟

  7. جمال یار ندارد نقاب و پرده ولی / غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد

    جمالِ یار نقاب و پرده ندارد؛ اما غبارِ راه را فرونشان تا بتوانی آن را ببینی.

  8. بیا که چارهٔ ذوق حضور و نظم امور / به فیض‌بخشی اهل نظر توانی کرد

    بیا، که درمانِ ذوقِ حضور و سامان‌یافتنِ کارها را با فیضِ اهلِ نظر می‌توانی کرد.

  9. ولی تو تا لب معشوق و جام می خواهی / طمع مدار که کار دگر توانی کرد

    اما تا وقتی لبِ معشوق و جامِ باده می‌خواهی، طمع مدار که کارِ دیگری بتوانی کرد.

  10. دلا ز نور هدایت گر آگهی یابی / چو شمع، خنده‌زنان ترک سر توانی کرد

    ای دل، اگر از نورِ هدایت آگاه شوی، مانندِ شمع می‌توانی خندان از سر بگذری.

  11. گر این نصیحت شاهانه بشنوی حافظ / به شاهراه حقیقت گذر توانی کرد

    حافظ، اگر این پندِ شاهانه را بشنوی، می‌توانی به شاهراهِ حقیقت گذر کنی.

تعبیر فال

این فال راه را نشان می‌دهد: برای رسیدن به مقصود باید فروتن شوید و بی‌چشمداشت خدمت کنید. از عادت‌ها و خواسته‌های کوچک خود بیرون بیایید و گامی پیش بگذارید؛ این سفر سود بسیار دارد. مانع، خود شمایید نه او. از راهنمایی اهل تجربه بهره بگیرید.

درباره این غزل

غزلی سراسر پند، با ردیفِ «توانی کرد»، که راهِ رسیدن را گام‌به‌گام می‌نمایاند. بیتِ هفتم از ژرف‌ترین سخنانِ حافظ است: «جمالِ یار ندارد نقاب و پرده ولی / غبارِ ره بنشان تا نظر توانی کرد»؛ پرده در چشمِ بیننده است، نه بر چهرهٔ یار.

موضوع‌ها: پند و راهنمایی · کامیابی و کار · سفر و غربت · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا