غزل ۸۰: عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزهسرشت!
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزهسرشت!
که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت
من اگر نیکم و گر بد، تو برو خود را باش!
هر کسی آن درود عاقبت کار، که کشت
همهکس، طالب یارند؛ چه هشیار و چه مست
همهجا، خانهٔ عشق است؛ چه مسجد چه کنشت
سر تسلیم من و خشت در میکدهها
مدعی گر نکند فهم سخن، گو سر و خشت
ناامیدم مکن از سابقهٔ لطف ازل
تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت؟
نه من از پردهٔ تقوا به درافتادم و بس
پدرم نیز بهشت ابد از دست، بهشت
حافظا! روز اجل گر به کف آری جامی
یکسر از کوی خرابات برندت به بهشت
معنی ابیات
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزهسرشت! / که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت
ای زاهدِ پاکسرشت، رندان را عیب مکن، که گناهِ دیگران را به حسابِ تو نخواهند نوشت.
من اگر نیکم و گر بد، تو برو خود را باش! / هر کسی آن درود عاقبت کار، که کشت
من اگر نیکم یا بد، تو برو و به خودت بپرداز؛ هر کس سرانجام همان را درو میکند که کاشته است.
همهکس، طالب یارند؛ چه هشیار و چه مست / همهجا، خانهٔ عشق است؛ چه مسجد چه کنشت
همه، چه هشیار و چه مست، جویای یارند؛ همهجا خانهٔ عشق است، چه مسجد و چه کنشت.
سر تسلیم من و خشت در میکدهها / مدعی گر نکند فهم سخن، گو سر و خشت
سرِ تسلیمِ من است و خشتِ درِ میکدهها؛ اگر مدعی سخن را نمیفهمد، بگو سرش را به خشت بکوبد.
ناامیدم مکن از سابقهٔ لطف ازل / تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت؟
مرا از پیشینهٔ لطفِ ازلی ناامید مکن؛ تو پشتِ پرده چه میدانی که چه کسی خوب است و چه کسی زشت؟
نه من از پردهٔ تقوا به درافتادم و بس / پدرم نیز بهشت ابد از دست، بهشت
تنها من نیستم که از پردهٔ پرهیزگاری بیرون افتادم؛ پدرم آدم نیز بهشتِ جاودان را از دست بِهِشت (رها کرد).
حافظا! روز اجل گر به کف آری جامی / یکسر از کوی خرابات برندت به بهشت
حافظ، اگر در روزِ مرگ جامی به دست داشته باشی، یکسره از کوی خرابات به بهشت میبرندت.
تعبیر فال
به کار خود بپردازید و از عیبجویی دیگران بپرهیزید؛ هر کس نتیجهٔ کار خود را میبیند. همه، به راه خود، جویای یک حقیقتاند. اگر خطایی کردهاید از رحمت خدا ناامید نشوید؛ هیچکس از باطن دیگری و پایان کار خبر ندارد. فروتن باشید و داوری را به خدا واگذارید.
- نیت کلی: به کارِ خود بپردازید؛ هر کس نتیجهٔ کارِ خود را میبیند.
- عشق: همه، هر یک به راهِ خود، جویای یک حقیقتاند؛ دیگری را برای راهش سرزنش نکنید.
- کار: از عیبجویی بپرهیزید و داوری را به خدا واگذارید؛ اگر خطایی کردهاید، از رحمت ناامید نشوید.
- سفر: به هر جا سفر میکنید، دلِ پاک همراه ببرید.
درباره این غزل
از مشهورترین غزلهای حافظ در نقدِ عیبجویی، با مطلعِ «عیبِ رندان مکن ای زاهدِ پاکیزهسرشت». بیتهای دوم و سوم، «هر کسی آن دِرَوَد عاقبتِ کار که کِشت» و «همهجا خانهٔ عشق است چه مسجد چه کنشت»، از پرنقلترین بیتهای دیواناند. بیتِ ششم با «بهشت» بازی میکند: آدم بهشت را از دست «بِهِشت»، یعنی رها کرد.
موضوعها: دعا و توکل · معنویت و عرفان · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز