غزل ۴۷۳: وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی

وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی
حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

کام‌بخشی گردون عمر در عوض دارد
جهد کن که از دولت داد عیش بستانی

باغبان چو من زین جا بگذرم حرامت باد
گر به جای من سروی غیر دوست بنشانی

زاهد پشیمان را ذوق باده خواهد کشت
عاقلا! مکن کاری کآورد پشیمانی

محتسب نمی‌داند این قدر که صوفی را
جنس خانگی باشد همچو لعل رمانی

با دعای شب‌خیزان ای شکردهان مستیز
در پناه یک اسم است خاتم سلیمانی

پند عاشقان بشنو و از در طرب بازآ
کاین همه نمی‌ارزد شغل عالم فانی

یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمی
کز غمش عجب بینم حال پیر کنعانی

پیش زاهد از رندی دم مزن که نتوان گفت
با طبیب نامحرم حال درد پنهانی

می‌روی و مژگانت خون خلق می‌ریزد
تیز می‌روی جانا ترسمت فرومانی

دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکن
ابروی کماندارت می‌برد به پیشانی

جمع کن به احسانی حافظ پریشان را
ای شکنج گیسویت مجمع پریشانی

گر تو فارغی از ما ای نگار سنگین‌دل
حال خود بخواهم گفت پیش آصف ثانی

معنی ابیات

  1. وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی / حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

    وقت را تا آنجا که می‌توانی غنیمت بدان؛ ای جان، بدان که حاصلِ زندگی همین دم است.

  2. کام‌بخشی گردون عمر در عوض دارد / جهد کن که از دولت داد عیش بستانی

    کامروایی‌ای که آسمان می‌بخشد، عمر را در عوض می‌گیرد؛ بکوش که از بخت دادِ شادی را بستانی.

  3. باغبان چو من زین جا بگذرم حرامت باد / گر به جای من سروی غیر دوست بنشانی

    ای باغبان، وقتی من از اینجا بگذرم، حرامت باد اگر به جای من سروی جز دوست بنشانی.

  4. زاهد پشیمان را ذوق باده خواهد کشت / عاقلا! مکن کاری کآورد پشیمانی

    ذوقِ باده زاهدِ پشیمان را خواهد کشت؛ ای خردمند، کاری مکن که پشیمانی بیاورد.

  5. محتسب نمی‌داند این قدر که صوفی را / جنس خانگی باشد همچو لعل رمانی

    محتسب این‌قدر نمی‌داند که صوفی جنسِ خانگی‌ای دارد (بادهٔ پنهان) که چون لعلِ اناری است.

  6. با دعای شب‌خیزان ای شکردهان مستیز / در پناه یک اسم است خاتم سلیمانی

    ای شکرین‌دهان، با دعای شب‌زنده‌داران مستیز، که انگشتریِ سلیمان در پناهِ یک نام است.

  7. پند عاشقان بشنو و از در طرب بازآ / کاین همه نمی‌ارزد شغل عالم فانی

    پندِ عاشقان را بشنو و از درِ شادی بازآ، که این همه کارِ جهانِ فانی ارزشی ندارد.

  8. یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمی / کز غمش عجب بینم حال پیر کنعانی

    یوسفِ عزیزم رفت؛ ای برادران، رحمی کنید، که از غمش حالِ پیرِ کنعان را شگفت می‌بینم.

  9. پیش زاهد از رندی دم مزن که نتوان گفت / با طبیب نامحرم حال درد پنهانی

    پیشِ زاهد از رندی دم مزن، که دردِ پنهان را نمی‌توان با طبیبِ نامحرم گفت.

  10. می‌روی و مژگانت خون خلق می‌ریزد / تیز می‌روی جانا ترسمت فرومانی

    جانا، می‌روی و مژگانت خونِ مردم را می‌ریزد؛ تند می‌روی، می‌ترسم از راه بمانی.

  11. دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکن / ابروی کماندارت می‌برد به پیشانی

    دل را از تیرِ چشمت نگه داشتم، اما ابروی کماندارت آن را رودررو می‌برد.

  12. جمع کن به احسانی حافظ پریشان را / ای شکنج گیسویت مجمع پریشانی

    ای که چینِ گیسویت جایگاهِ پریشانی است، حافظِ پریشان را با نیکی‌ای سامان ده.

  13. گر تو فارغی از ما ای نگار سنگین‌دل / حال خود بخواهم گفت پیش آصف ثانی

    ای نگارِ سنگدل، اگر از ما فارغی، حالِ خود را پیشِ آصفِ ثانی (وزیرِ دانا) خواهم گفت.

تعبیر فال

قدر وقت را بدانید؛ حاصل زندگی همین لحظه است. کاری نکنید که پشیمانی بیاورد. با دعای شب‌زنده‌داران درنیفتید. عزیزی از شما دور شده و اندوهش سنگین است. درد خود را با کسی که محرم نیست در میان نگذارید. از کسی که دوستش دارید کمی توجه بخواهید و اگر بی‌اعتنا ماند، نزد بزرگی دادخواهی کنید.

درباره این غزل

غزلی بلند که با پندی پرآوازه آغاز می‌شود: «وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی / حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی». بیتِ هشتم به داستانِ یوسف و غمِ یعقوب (پیرِ کنعان) اشاره دارد، و بیتِ نهم پندی ظریف است: دردِ پنهان را با طبیبِ نامحرم نمی‌گویند.

موضوع‌ها: دعا و توکل · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا