غزل ۴۷۲: احمد الله علی معدلة السلطان
احمد الله علی معدلة السلطان
احمد شیخ اویس حسن ایلخانی
خان بن خان و شهنشاه شهنشاهنژاد
آن که میزیبد اگر جان جهانش خوانی
دیده نادیده به اقبال تو ایمان آورد
مرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی
ماه اگر بی تو برآید به دو نیمش بزنند
دولت احمدی و معجزهٔ سبحانی
جلوهٔ بخت تو دل میبرد از شاه و گدا
چشم بد دور که هم جانی و هم جانانی
برشکن کاکل ترکانه که در طالع توست
بخشش و کوشش خاقانی و چنگزخانی
گر چه دوریم به یاد تو قدح میگیریم
بعد منزل نبود در سفر روحانی
از گل پارسیم غنچهٔ عیشی نشکفت
حبذا دجله بغداد و می ریحانی
سر عاشق که نه خاک در معشوق بود
کی خلاصش بود از محنت سرگردانی
ای نسیم سحری خاک در یار بیار
که کند حافظ از او دیدهٔ دل نورانی
معنی ابیات
احمد الله علی معدلة السلطان / احمد شیخ اویس حسن ایلخانی
«خدا را بر دادگریِ سلطان سپاس میگویم»: احمد، فرزندِ شیخ اویسِ حسنِ ایلخانی.
خان بن خان و شهنشاه شهنشاهنژاد / آن که میزیبد اگر جان جهانش خوانی
خان پسرِ خان و شاهنشاهِ شاهنشاهنژاد، کسی که سزاست اگر جانِ جهانش بخوانی.
دیده نادیده به اقبال تو ایمان آورد / مرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی
چشمِ ندیده به اقبالِ تو ایمان آورد؛ آفرین، ای که شایستهٔ چنین لطفِ خدایی هستی.
ماه اگر بی تو برآید به دو نیمش بزنند / دولت احمدی و معجزهٔ سبحانی
اگر ماه بی تو برآید، آن را دو نیم میکنند؛ این دولتِ احمدی و معجزهٔ خداوندی است.
جلوهٔ بخت تو دل میبرد از شاه و گدا / چشم بد دور که هم جانی و هم جانانی
جلوهٔ بختِ تو دل از شاه و گدا میبرد؛ چشمِ بد دور، که هم جانی و هم جانان.
برشکن کاکل ترکانه که در طالع توست / بخشش و کوشش خاقانی و چنگزخانی
کاکلِ ترکانه را بیفشان، که در طالعِ توست بخشش و کوششِ خاقانی و چنگیزخانی.
گر چه دوریم به یاد تو قدح میگیریم / بعد منزل نبود در سفر روحانی
هرچند دوریم، به یادِ تو جام میگیریم؛ در سفرِ روحانی دوریِ منزل نیست.
از گل پارسیم غنچهٔ عیشی نشکفت / حبذا دجله بغداد و می ریحانی
از گلِ پارسی غنچهٔ شادیای برایم نشکفت؛ خوشا دجلهٔ بغداد و بادهٔ ریحانی!
سر عاشق که نه خاک در معشوق بود / کی خلاصش بود از محنت سرگردانی
سرِ عاشقی که خاکِ درِ معشوق نباشد، کی از رنجِ سرگردانی رها میشود؟
ای نسیم سحری خاک در یار بیار / که کند حافظ از او دیدهٔ دل نورانی
ای نسیمِ سحری، خاکِ درِ یار را بیاور، تا حافظ با آن چشمِ دل را روشن کند.
تعبیر فال
چشم امید شما به شخصی بلندپایه و دادگر در جایی دور است؛ این امید بهجاست. دوری راه مانع پیوند دلها نیست. در جایی که هستید آنچنان که میخواستید شکوفا نشدهاید و دلتان هوای جای دیگری دارد. تا دل به یک جا نسپارید از سرگردانی رها نمیشوید. از او نشانهای بخواهید تا دلتان روشن شود.
- نیت کلی: چشمِ امیدتان به بزرگی دادگر در جایی دور است؛ این امید بجاست.
- عشق: دوریِ راه مانعِ پیوندِ دلها نیست؛ تا دل به یک جا نسپارید از سرگردانی رها نمیشوید.
- کار: در جایی که هستید آنچنان که میخواستید شکوفا نشدهاید و دلتان هوای جای دیگری دارد؛ این را جدی بگیرید.
- سفر: آرزوی سفر به شهری دیگر در دلتان است؛ نشانهای بخواهید و سپس تصمیم بگیرید.
درباره این غزل
غزلی در ستایشِ سلطان احمد جلایری، فرزندِ شیخ اویس، فرمانروای بغداد. بیتِ هشتم گلایهای کمیاب از شیراز و آرزوی بغداد را دارد: «حبذا دجلهٔ بغداد و میِ ریحانی». بیتِ چهارم با نامِ «احمد» به معجزهٔ دو نیم شدنِ ماه به دستِ پیامبر اشاره دارد.
موضوعها: امید و مژده · فراق و دلتنگی · سفر و غربت · زیبایی · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز