غزل ۱۶۶: روز هجران و شب فرقت یار آخر شد

روز هجران و شب فرقت یار آخر شد
زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

آن همه ناز و تنعم که خزان می‌فرمود
عاقبت در قدم باد بهار آخر شد

شکر ایزد که به اقبال کله گوشهٔ گل
نخوت باد دی و شوکت خار آخر شد

صبح امید که بد معتکف پردهٔ غیب
گو برون آی که کار شب تار آخر شد

آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل
همه در سایهٔ گیسوی نگار آخر شد

باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز
قصهٔ غصه که در دولت یار آخر شد

ساقیا لطف نمودی قدحت پر می باد
که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد

در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را
شکر کان محنت بی‌حد و شمار آخر شد

معنی ابیات

  1. روز هجران و شب فرقت یار آخر شد / زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

    روزِ هجران و شبِ جدایی از یار به پایان رسید؛ این فال را زدم، و ستارهٔ نحس گذشت و کار به سرانجام رسید.

  2. آن همه ناز و تنعم که خزان می‌فرمود / عاقبت در قدم باد بهار آخر شد

    آن همه ناز و خوش‌گذرانی که پاییز می‌کرد، سرانجام زیرِ گامِ بادِ بهار به پایان رسید.

  3. شکر ایزد که به اقبال کله گوشهٔ گل / نخوت باد دی و شوکت خار آخر شد

    خدا را شکر که با بختِ بلندِ گوشهٔ کلاهِ گل، غرورِ بادِ زمستان و شکوهِ خار به سر آمد.

  4. صبح امید که بد معتکف پردهٔ غیب / گو برون آی که کار شب تار آخر شد

    به صبحِ امید، که در پردهٔ غیب گوشه گرفته بود، بگو بیرون بیا، که کارِ شبِ تاریک به پایان رسید.

  5. آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل / همه در سایهٔ گیسوی نگار آخر شد

    آن پریشانیِ شب‌های دراز و غمِ دل، همه در سایهٔ گیسوی نگار پایان گرفت.

  6. باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز / قصهٔ غصه که در دولت یار آخر شد

    از بس روزگار بدعهد است، هنوز باورم نمی‌شود که قصهٔ غصه در سایهٔ دولتِ یار به پایان رسید.

  7. ساقیا لطف نمودی قدحت پر می باد / که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد

    ای ساقی، لطف کردی؛ جامت همیشه پر از باده باد، که با تدبیرِ تو آشفتگیِ خماری به سر آمد.

  8. در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را / شکر کان محنت بی‌حد و شمار آخر شد

    هرچند کسی حافظ را به حساب نیاورد، شکر که آن رنجِ بی‌حد و شمار به پایان رسید.

تعبیر فال

این از بهترین فال‌هاست: روزگار جدایی و سختی به پایان رسید. شب تاریک گذشته و صبح امید دمیده است. غرور بدخواهان شکسته و پریشانی‌های دراز شما تمام شده است. شاید هنوز باورتان نشود، اما غم به سر آمده است. سپاسگزار باشید و این شادی را دریابید.

درباره این غزل

از شادمانه‌ترین غزل‌های حافظ، که خود در بیتِ نخست از فال‌گرفتن سخن می‌گوید: «زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد». ردیفِ «آخر شد» بیت به بیت پایانِ یک سختی را اعلام می‌کند: خزان، زمستان، شبِ تاریک و غمِ دل.

موضوع‌ها: امید و مژده · فراق و دلتنگی · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا