غزل ۴۶۹: أتت روائح رند الحمی و زاد غرامی

أتت روائح رند الحمی و زاد غرامی
فدای خاک در دوست باد جان گرامی

پیام دوست شنیدن سعادت است و سلامت
من المبلغ عنی إلی سعاد سلامی؟

بیا به شام غریبان و آب دیدهٔ من بین
به سان بادهٔ صافی در آبگینهٔ شامی

إذا تغرد عن ذی الأراک طائر خیر
فلا تفرد عن روضها أنین حمامي

بسی نماند که روز فراق یار سر آید
رأیت من هضبات الحمی قباب خیام

خوشا دمی که درآیی و گویمت به سلامت
قدمت خیر قدوم نزلت خیر مقام

بعدت منک و قد صرت ذائبا کهلال
اگر چه روی چو ماهت ندیده‌ام به تمامی

و إن دعیت بخلد و صرت ناقض عهد
فما تطیب نفسی و ما استطاب منامی

امید هست که زودت به بخت نیک ببینم
تو شاد گشته به فرماندهی و من به غلامی

چو سلک در خوشاب است شعر نغز تو حافظ
که گاه لطف سبق می‌برد ز نظم نظامی

معنی ابیات

  1. أتت روائح رند الحمی و زاد غرامی / فدای خاک در دوست باد جان گرامی

    «بوی گیاهانِ سرزمینِ یار رسید و شوقم افزون شد»؛ جانِ گرامی فدای خاکِ درِ دوست باد.

  2. پیام دوست شنیدن سعادت است و سلامت / من المبلغ عنی إلی سعاد سلامی؟

    شنیدنِ پیامِ دوست خوشبختی و سلامت است؛ «چه کسی سلامِ مرا به سعاد می‌رساند؟»

  3. بیا به شام غریبان و آب دیدهٔ من بین / به سان بادهٔ صافی در آبگینهٔ شامی

    به شامِ غریبان بیا و اشکِ مرا ببین، مانندِ بادهٔ صاف در شیشهٔ شامی (بازی با «شام»: شامگاه و سرزمینِ شام).

  4. إذا تغرد عن ذی الأراک طائر خیر / فلا تفرد عن روضها أنین حمامي

    «وقتی پرنده‌ای خوش‌آواز از درختِ اراک نغمه سر می‌دهد، نالهٔ کبوترِ من از باغش جدا نمی‌شود.»

  5. بسی نماند که روز فراق یار سر آید / رأیت من هضبات الحمی قباب خیام

    چیزی نمانده که روزِ جدایی از یار به سر آید؛ «گنبدِ خیمه‌ها را بر تپه‌های حِمی دیدم.»

  6. خوشا دمی که درآیی و گویمت به سلامت / قدمت خیر قدوم نزلت خیر مقام

    خوشا دمی که درآیی و به تو بگویم: به سلامت؛ «خوش آمدی، بهترین آمدن؛ بهترین منزل را برگزیدی.»

  7. بعدت منک و قد صرت ذائبا کهلال / اگر چه روی چو ماهت ندیده‌ام به تمامی

    «از تو دور افتادم و چون هلال آب شدم»، هرچند روی ماه‌مانندت را هرگز کامل ندیده‌ام.

  8. و إن دعیت بخلد و صرت ناقض عهد / فما تطیب نفسی و ما استطاب منامی

    «و اگر به بهشتِ جاودان خوانده شوم و پیمانِ تو را بشکنم، جانم خوش نمی‌شود و خوابم گوارا نمی‌گردد.»

  9. امید هست که زودت به بخت نیک ببینم / تو شاد گشته به فرماندهی و من به غلامی

    امید دارم که به‌زودی تو را با بختِ نیک ببینم: تو شاد به فرمانروایی و من به غلامی.

  10. چو سلک در خوشاب است شعر نغز تو حافظ / که گاه لطف سبق می‌برد ز نظم نظامی

    حافظ، شعرِ نغزِ تو مانندِ رشتهٔ مرواریدِ درخشان است، که گاه در لطافت از نظمِ نظامی پیشی می‌گیرد.

تعبیر فال

نشانه‌هایی از نزدیک شدن کسی که دوستش دارید رسیده است و روزهای دوری رو به پایان است. خود را برای خوشامدگویی آماده کنید. دوری شما را کاهیده، ولی بر پیمان خود مانده‌اید و هیچ خوشی دیگری جای آن را نمی‌گیرد. به بخت نیک امید داشته باشید: دیدار نزدیک است و هر یک در جای خود شاد خواهید بود.

درباره این غزل

غزلی مُلَمَّع که سراسر بوی سرزمینِ یار و نشانه‌های نزدیک شدنِ دیدار است، با نام‌های آشنای شعرِ عربی: حِمی، سعاد، اراک. بیتِ سوم با «شام» بازی می‌کند: هم شامگاه است و هم سرزمینِ شام که شیشه‌اش نامدار بود. در بیتِ پایانی حافظ شعرِ خود را با نظامیِ گنجوی می‌سنجد.

موضوع‌ها: امید و مژده · فراق و دلتنگی · سفر و غربت · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فاطمه زندی

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا