غزل ۴۷۰: سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی
سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی
دل ز تنهایی به جان آمد خدا را همدمی
چشم آسایش که دارد از سپهر تیزرو؟
ساقیا جامی به من ده تا بیاسایم دمی
زیرکی را گفتم: «این احوال بین»، خندید و گفت:
«صعبروزی، بوالعجبکاری، پریشانعالمی»
سوختم در چاه صبر از بهر آن شمع چگل
شاه ترکان فارغ است از حال ما، کو رستمی؟
در طریق عشقبازی امن و آسایش بلاست
ریش باد آن دل که با درد تو خواهد مرهمی
اهل کام و ناز را در کوی رندی راه نیست
رهروی باید جهانسوزی نه خامی بیغمی
آدمی در عالم خاکی نمیآید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی دهیم
کز نسیمش بوی جوی مولیان آید همی
گریهٔ حافظ چه سنجد پیش استغنای عشق
کاندر این دریا نماید هفت دریا شبنمی
معنی ابیات
سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی / دل ز تنهایی به جان آمد خدا را همدمی
سینه سرشار از درد است؛ دریغا مرهمی! دل از تنهایی به جان آمد؛ تو را به خدا همدمی!
چشم آسایش که دارد از سپهر تیزرو؟ / ساقیا جامی به من ده تا بیاسایم دمی
چه کسی از آسمانِ تیزرو چشمِ آسایش دارد؟ ساقی، جامی به من بده تا دمی بیاسایم.
زیرکی را گفتم: «این احوال بین»، خندید و گفت: / «صعبروزی، بوالعجبکاری، پریشانعالمی»
به زیرکی گفتم: این احوال را ببین؛ خندید و گفت: روزگاری سخت، کاری شگفت، جهانی آشفته.
سوختم در چاه صبر از بهر آن شمع چگل / شاه ترکان فارغ است از حال ما، کو رستمی؟
در چاهِ صبر برای آن شمعِ چگل سوختم؛ شاهِ ترکان از حالِ ما بیخبر است؛ کو رستمی؟
در طریق عشقبازی امن و آسایش بلاست / ریش باد آن دل که با درد تو خواهد مرهمی
در راهِ عشقبازی، امنیت و آسایش بلاست؛ زخمی باد آن دل که با دردِ تو مرهم بخواهد.
اهل کام و ناز را در کوی رندی راه نیست / رهروی باید جهانسوزی نه خامی بیغمی
اهلِ کام و ناز را در کوی رندی راهی نیست؛ رهروی جهانسوز باید، نه خامی بیغم.
آدمی در عالم خاکی نمیآید به دست / عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
در این جهانِ خاکی انسانِ راستین به دست نمیآید؛ جهانی دیگر باید ساخت و از نو انسانی.
خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی دهیم / کز نسیمش بوی جوی مولیان آید همی
برخیز تا دل به آن ترکِ سمرقندی بدهیم، که از نسیمش بوی جوی مولیان میآید.
گریهٔ حافظ چه سنجد پیش استغنای عشق / کاندر این دریا نماید هفت دریا شبنمی
گریهٔ حافظ در برابرِ بینیازیِ عشق چه ارزشی دارد، که در این دریا هفت دریا شبنمی مینماید.
تعبیر فال
دلتان پر از درد و تنهایی است و همدمی میخواهید. از روزگار انتظار آسایش نداشته باشید؛ لحظهای آرام بگیرید. زمانه آشفته است و کمتر کسی به داد میرسد. در این راه، آسایشطلبی به کار نمیآید و باید مرد راه بود. اگر همدلی نمییابید، خود را از نو بسازید. اندوه شما در برابر بزرگی آنچه میجویید ناچیز است.
- نیت کلی: دلتان پر از درد و تنهایی است و همدمی میخواهید؛ لحظهای آرام بگیرید.
- عشق: در این راه آسایشطلبی به کار نمیآید؛ اندوهتان در برابرِ بزرگیِ آنچه میجویید ناچیز است.
- کار: زمانه آشفته است و کمتر کسی به داد میرسد؛ اگر همدلی نمییابید، خود را از نو بسازید.
- سفر: سفری که حال و هوایتان را تازه کند، به شما میآید.
درباره این غزل
از پرآوازهترین غزلهای حافظ در تنهایی و دردِ روزگار، با بیتِ «آدمی در عالمِ خاکی نمیآید به دست / عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی». بیتِ چهارم به داستانِ بیژن و منیژه در شاهنامه اشاره دارد که بیژن در چاهِ افراسیاب گرفتار بود و رستم او را رهانید، و بیتِ هشتم مصراعی از رودکی را به یاد میآورد: «بوی جوی مولیان آید همی».
موضوعها: عشق · بخت و دگرگونی روزگار · سفر و غربت · دلشکستگی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز