غزل ۱۷۰: زاهد خلوت‌نشین، دوش به میخانه شد

زاهد خلوت‌نشین، دوش به میخانه شد
از سر پیمان برفت، با سر پیمانه شد

صوفی مجلس که دی، جام و قدح می‌شکست
باز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد

شاهد عهد شباب، آمده بودش به خواب
باز به پیرانه‌سر‌، عاشق و دیوانه شد

مغ‌بچه‌ای می‌گذشت، راهزن دین و دل
در پی آن آشنا، از همه بیگانه شد

آتش رخسار گل، خرمن بلبل بسوخت
چهرهٔ خندان شمع، آفت پروانه شد

گریهٔ شام و سحر، شکر که ضایع نگشت
قطرهٔ باران ما، گوهر یک‌دانه شد

نرگس ساقی بخواند، آیت افسون‌گری
حلقهٔ اوراد ما، مجلس افسانه شد

منزل حافظ کنون، بارگه پادشاست
دل بر دل‌دار رفت، جان بر جانانه شد

معنی ابیات

  1. زاهد خلوت‌نشین، دوش به میخانه شد / از سر پیمان برفت، با سر پیمانه شد

    زاهدِ خلوت‌نشین دیشب به میخانه رفت؛ از سرِ پیمانِ توبه برگشت و سرِ پیمانه نشست.

  2. صوفی مجلس که دی، جام و قدح می‌شکست / باز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد

    صوفیِ مجلس که دیروز جام و پیاله می‌شکست، دوباره با یک جرعه باده عاقل و فرزانه شد.

  3. شاهد عهد شباب، آمده بودش به خواب / باز به پیرانه‌سر‌، عاشق و دیوانه شد

    زیبارویِ روزگارِ جوانی به خوابش آمده بود؛ دوباره در پیری عاشق و دیوانه شد.

  4. مغ‌بچه‌ای می‌گذشت، راهزن دین و دل / در پی آن آشنا، از همه بیگانه شد

    مغ‌بچه‌ای، راهزنِ دین و دل، می‌گذشت؛ زاهد در پیِ آن آشنا از همه بیگانه شد.

  5. آتش رخسار گل، خرمن بلبل بسوخت / چهرهٔ خندان شمع، آفت پروانه شد

    آتشِ رخسارِ گل خرمنِ بلبل را سوزاند؛ چهرهٔ خندانِ شمع آفتِ پروانه شد.

  6. گریهٔ شام و سحر، شکر که ضایع نگشت / قطرهٔ باران ما، گوهر یک‌دانه شد

    شکر که گریهٔ شام و سحر تباه نشد؛ قطرهٔ بارانِ اشکِ ما گوهرِ یکتا شد.

  7. نرگس ساقی بخواند، آیت افسون‌گری / حلقهٔ اوراد ما، مجلس افسانه شد

    چشمِ نرگسِ ساقی آیهٔ افسونگری خواند؛ حلقهٔ ذکر و وِردِ ما مجلسِ افسانه شد.

  8. منزل حافظ کنون، بارگه پادشاست / دل بر دل‌دار رفت، جان بر جانانه شد

    منزلِ حافظ اکنون بارگاهِ پادشاه است؛ دل به سوی دلدار رفت و جان به سوی جانانه.

تعبیر فال

دگرگونی بزرگی در شما یا کسی نزدیک به شما پیش آمده است: آن که پرهیز می‌کرد دل به عشق داده است. اشک‌ها و دعاهای شما بی‌ثمر نبود و به بار نشسته است. دل شما به آنچه می‌خواست رسیده و جایتان بلند شده است. این فال نیک است؛ قدر این دگرگونی را بدانید.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «شد» دربارهٔ دگرگونیِ زاهد و صوفی که سرانجام به عشق می‌رسند. بیتِ نخست با «پیمان» و «پیمانه» بازی می‌کند، و بیتِ ششم به باوری کهن اشاره دارد: قطرهٔ باران در صدف مروارید می‌شود؛ اشکِ عاشق نیز بی‌ثمر نماند.

موضوع‌ها: عشق · بخت و دگرگونی روزگار · سفر و غربت · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا