غزل ۱۶۹: یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟

یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟
دوستی کی آخر آمد؟ دوست‌دار‌ان را چه شد؟

آب حیوان تیره‌گون شد، خضر فرخ‌پی کجاست؟
خون چکید از شاخ گل، باد بهار‌ان را چه شد؟

کس نمی‌گوید که «یاری داشت حق دوستی»
حق‌شناسان را چه حال افتاد؟ یاران را چه شد؟

لعلی از کان مروت برنیامد سال‌هاست
تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟

شهر یاران بود و خاک مهر‌بانان این دیار
مهربانی کی سر آمد؟ شهر یار‌ان را چه شد؟

گوی توفیق و کرامت، در میان افکنده‌اند
کس به میدان در نمی‌آید، سوار‌ان را چه شد؟

صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست
عندلیبان را چه پیش آمد؟ هزاران را چه شد؟

زهره سازی خوش نمی‌سازد، مگر عود‌ش بسوخت؟
کس ندارد ذوق مستی، می‌گسار‌ان را چه شد؟

حافظ اسرار الهی کس نمی‌داند، خموش
از که می‌پرسی که دور روزگار‌ان را چه شد؟

معنی ابیات

  1. یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟ / دوستی کی آخر آمد؟ دوست‌دار‌ان را چه شد؟

    در هیچ‌کس یاری نمی‌بینیم؛ یاران را چه شد؟ دوستی کی به پایان رسید؟ دوستداران را چه شد؟

  2. آب حیوان تیره‌گون شد، خضر فرخ‌پی کجاست؟ / خون چکید از شاخ گل، باد بهار‌ان را چه شد؟

    آبِ حیات تیره شده است؛ خضرِ خجسته‌قدم کجاست؟ از شاخهٔ گل خون چکید؛ بادهای بهاری را چه شد؟

  3. کس نمی‌گوید که «یاری داشت حق دوستی» / حق‌شناسان را چه حال افتاد؟ یاران را چه شد؟

    کسی نمی‌گوید که یاری حقِ دوستی را نگه داشت؛ حق‌شناسان را چه حال افتاد؟ یاران را چه شد؟

  4. لعلی از کان مروت برنیامد سال‌هاست / تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟

    سال‌هاست که لعلی از کانِ جوانمردی برنیامده است؛ تابشِ خورشید و کوششِ باد و باران را چه شد؟

  5. شهر یاران بود و خاک مهر‌بانان این دیار / مهربانی کی سر آمد؟ شهر یار‌ان را چه شد؟

    این دیار شهرِ یاران و خاکِ مهربانان بود؛ مهربانی کی به سر آمد؟ شهریاران را چه شد؟

  6. گوی توفیق و کرامت، در میان افکنده‌اند / کس به میدان در نمی‌آید، سوار‌ان را چه شد؟

    گوی توفیق و بزرگواری را در میان افکنده‌اند؛ کسی به میدان نمی‌آید؛ سواران را چه شد؟

  7. صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست / عندلیبان را چه پیش آمد؟ هزاران را چه شد؟

    صدهزار گل شکفت و بانگِ هیچ پرنده‌ای برنخاست؛ بلبلان را چه پیش آمد؟ هزاران (بلبلان) را چه شد؟

  8. زهره سازی خوش نمی‌سازد، مگر عود‌ش بسوخت؟ / کس ندارد ذوق مستی، می‌گسار‌ان را چه شد؟

    زهره سازی خوش نمی‌نوازد؛ مگر عودش سوخت؟ کسی ذوقِ مستی ندارد؛ باده‌نوشان را چه شد؟

  9. حافظ اسرار الهی کس نمی‌داند، خموش / از که می‌پرسی که دور روزگار‌ان را چه شد؟

    حافظ، کسی اسرارِ الهی را نمی‌داند، خاموش باش؛ از که می‌پرسی که گردشِ روزگاران را چه شد؟

تعبیر فال

از بی‌وفایی و بی‌مهری زمانه دل‌گرفته‌اید و از دوستان قدیم یاری نمی‌بینید. فرصتی پیش روی شماست، ولی کسی پا پیش نمی‌گذارد؛ شاید خود شما باید آغاز کنید. به جای گله از روزگار، خود دوست و یاور کسی باشید. راز این دگرگونی‌ها را کسی نمی‌داند؛ خاموش بمانید و کار خود را بکنید.

درباره این غزل

از مشهورترین غزل‌های حافظ در شکایت از روزگار، با پرسشِ «یاران را چه شد؟» در هر بیت. بیتِ پنجم با «شهرِ یاران» و «شهریاران» بازی می‌کند، و بیتِ هشتم با دو معنای «عود»: سازی که زهره می‌نوازد، و چوبِ خوشبویی که در آتش می‌سوزد. بسیاری آن را بازتابِ روزگارِ آشفتهٔ شیراز در زمانِ حافظ دانسته‌اند.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · کامیابی و کار · آغاز دوباره · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا