غزل ۱۱۵: درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد

درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد
نهال دشمنی برکن که رنج بی‌شمار آرد

چو مهمان خراباتی به عزت باش با رندان
که درد سر کشی جانا! گرت مستی خمار آرد

شب صحبت غنیمت دان که بعد از روزگار ما
بسی گردش کند گردون، بسی لیل و نهار آرد

عماری‌دار لیلی را که مهد ماه در حکم است
خدا را در دل اندازش که بر مجنون گذار آرد

بهار عمر خواه ای دل! و گر نه این چمن هر سال
چو نسرین صد گل آرد بار و چون بلبل هزار آرد

خدا را چون دل ریشم قراری بست با زلفت
بفرما لعل نوشین را که زودش با قرار آرد

در این باغ از خدا خواهد دگر پیرانه‌سر، حافظ
نشیند بر لب جویی و سروی در کنار آرد

معنی ابیات

  1. درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد / نهال دشمنی برکن که رنج بی‌شمار آرد

    درختِ دوستی بنشان که کامِ دل را به بار آورد؛ نهالِ دشمنی را برکن که رنجِ بی‌شمار می‌آورد.

  2. چو مهمان خراباتی به عزت باش با رندان / که درد سر کشی جانا! گرت مستی خمار آرد

    چون مهمانِ خراباتی، با رندان با عزت رفتار کن، که ای جان، اگر مستی خماری آورد، دردسر می‌کشی.

  3. شب صحبت غنیمت دان که بعد از روزگار ما / بسی گردش کند گردون، بسی لیل و نهار آرد

    شبِ همنشینی را غنیمت بدان، که پس از روزگارِ ما آسمان بسیار می‌گردد و شب و روزِ بسیار می‌آورد.

  4. عماری‌دار لیلی را که مهد ماه در حکم است / خدا را در دل اندازش که بر مجنون گذار آرد

    تو را به خدا، در دلِ کجاوه‌دارِ لیلی، که گهوارهٔ ماه در فرمانِ اوست، بینداز که گذری بر مجنون بیاورد.

  5. بهار عمر خواه ای دل! و گر نه این چمن هر سال / چو نسرین صد گل آرد بار و چون بلبل هزار آرد

    ای دل، بهارِ عمر را بخواه، وگرنه این چمن هر سال مانندِ نسرین صد گل و مانندِ بلبل هزار آواز می‌آورد.

  6. خدا را چون دل ریشم قراری بست با زلفت / بفرما لعل نوشین را که زودش با قرار آرد

    تو را به خدا، اکنون که دلِ زخمی‌ام با زلفت پیمانی بست، به لبِ لعلِ نوشینت بگو زود آن را به آرامش برساند.

  7. در این باغ از خدا خواهد دگر پیرانه‌سر، حافظ / نشیند بر لب جویی و سروی در کنار آرد

    حافظ در پیری دیگر از خدا در این باغ همین را می‌خواهد که کنارِ جویی بنشیند و سروی را در کنار بگیرد.

تعبیر فال

با مردم دوستی کنید و از دشمنی بپرهیزید؛ هرچه بکارید همان را درو می‌کنید. با همه محترمانه رفتار کنید و قدر همنشینی با دوستان را بدانید، که عمر می‌گذرد. فرصت‌ها بازمی‌گردند، اما عمر نه. آرزوی دیدار و آرامش شما برآورده می‌شود؛ از خدا همین را بخواهید.

درباره این غزل

غزلی که با پندِ پرآوازهٔ «درختِ دوستی بنشان که کامِ دل به بار آرد / نهالِ دشمنی برکن که رنجِ بی‌شمار آرد» آغاز می‌شود. بیتِ پنجم نکته‌ای ظریف دارد: چمن هر سال گل و بلبل می‌آورد، اما بهارِ عمرِ انسان بازنمی‌گردد.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · کامیابی و کار · دل‌شکستگی · آغاز دوباره · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا