غزل ۲۱۸: در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود

در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود
تا ابد جام مرادش همدم جانی بود

من همان ساعت که از می خواستم شد توبه کار
گفتم این شاخ ار دهد باری، پشیمانی بود

خود گرفتم کافکنم سجاده چون سوسن به دوش
همچو گل بر خرقه رنگ می مسلمانی بود؟

بی چراغ جام در خلوت نمی‌یارم نشست
زان که کنج اهل دل باید که نورانی بود

همت عالی طلب جام مرصع گو مباش
رند را آب عنب یاقوت رمانی بود

گرچه بی‌سامان نماید کار ما، سهلش مبین
کاندر این کشور گدایی، رشک سلطانی بود

نیک نامی خواهی ای دل با بدان صحبت مدار
خودپسندی جان من برهان نادانی بود

مجلس انس و بهار و بحث شعر اندر میان
نستدن جام می از جانان گران جانی بود

دی عزیزی گفت حافظ می‌خورد پنهان شراب
ای عزیز من! نه عیب آن به که پنهانی بود؟

معنی ابیات

  1. در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود / تا ابد جام مرادش همدم جانی بود

    هر کس در ازل سزاوارِ فیضِ دولت بود، تا ابد جامِ مرادش همدمِ جانش است.

  2. من همان ساعت که از می خواستم شد توبه کار / گفتم این شاخ ار دهد باری، پشیمانی بود

    من همان ساعت که خواستم از باده توبه کنم، گفتم این شاخه اگر باری دهد، پشیمانی است.

  3. خود گرفتم کافکنم سجاده چون سوسن به دوش / همچو گل بر خرقه رنگ می مسلمانی بود؟

    گیرم که مانندِ سوسن سجاده بر دوش بیندازم؛ آیا مانندِ گل با رنگِ باده بر خرقه، مسلمانی است؟

  4. بی چراغ جام در خلوت نمی‌یارم نشست / زان که کنج اهل دل باید که نورانی بود

    بی چراغِ جام نمی‌توانم در خلوت بنشینم، زیرا کنجِ اهلِ دل باید نورانی باشد.

  5. همت عالی طلب جام مرصع گو مباش / رند را آب عنب یاقوت رمانی بود

    همتِ بلند بخواه و بگو جامِ جواهرنشان نباشد؛ برای رند، آبِ انگور یاقوتِ اناری است.

  6. گرچه بی‌سامان نماید کار ما، سهلش مبین / کاندر این کشور گدایی، رشک سلطانی بود

    هرچند کارِ ما بی‌سامان می‌نماید، آن را آسان مگیر، که در این کشور گدایی رشکِ پادشاهی است.

  7. نیک نامی خواهی ای دل با بدان صحبت مدار / خودپسندی جان من برهان نادانی بود

    ای دل، اگر نیک‌نامی می‌خواهی، با بدان همنشینی مکن؛ جانِ من، خودپسندی نشانهٔ نادانی است.

  8. مجلس انس و بهار و بحث شعر اندر میان / نستدن جام می از جانان گران جانی بود

    مجلسِ انس و بهار و بحثِ شعر در میان؛ نگرفتنِ جامِ باده از دستِ جانان سنگین‌جانی است.

  9. دی عزیزی گفت حافظ می‌خورد پنهان شراب / ای عزیز من! نه عیب آن به که پنهانی بود؟

    دیروز عزیزی گفت: حافظ پنهانی شراب می‌نوشد. ای عزیزِ من، آیا عیب را بهتر نیست که پنهان باشد؟

تعبیر فال

بهره‌ای که از آغاز برای شما رقم خورده پایدار است و از دست نمی‌رود. از تصمیمی که برخلاف طبع خود می‌گیرید پشیمان خواهید شد؛ با خود یکرنگ باشید. بلندهمتی از ابزار و تجمل مهم‌تر است. از همنشینی با بدان و از خودپسندی دوری کنید و عیب‌های خود را جار نزنید.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ هفتمش پندی اخلاقیِ پرآوازه است: «نیک‌نامی خواهی ای دل با بدان صحبت مدار / خودپسندی جانِ من برهانِ نادانی بود». بیتِ پایانی پاسخی شوخ و ژرف به سخن‌چینی است: عیب را بهتر است که پنهان بماند.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · کامیابی و کار · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا