غزل ۳۶۷: فتوی پیر مغان دارم و قولی‌ست قدیم

فتوی پیر مغان دارم و قولی‌ست قدیم
که حرام است می آن جا که نه یار است ندیم

چاک خواهم زدن این دلق ریایی، چه کنم؟
روح را صحبت ناجنس، عذابی‌ست الیم

تا مگر جرعه فشاند لب جانان بر من
سال‌ها شد که منم بر در میخانه مقیم

مگرش خدمت دیرین من از یاد برفت
ای نسیم سحری! یاد دهش عهد قدیم

بعد صد سال اگر بر سر خاکم گذری
سر برآرد ز گلم رقص‌کنان عظم رمیم

دلبر از ما به صد امید ستد اول دل
ظاهرا عهد فرامش نکند خلق کریم

غنچه گو «تنگ‌دل از کار فروبسته مباش
کز دم صبح مدد یابی و انفاس نسیم»

فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن
درد عاشق نشود به، به مداوای حکیم

گوهر معرفت آموز که با خود ببری
که نصیب دگران است نصاب زر و سیم

دام سخت است مگر یار شود لطف خدا
ور نه آدم نبرد صرفه ز شیطان رجیم

حافظ ار سیم و زرت نیست، چه شد؟ شاکر باش
چه به از دولت لطف سخن و طبع سلیم

معنی ابیات

  1. فتوی پیر مغان دارم و قولی‌ست قدیم / که حرام است می آن جا که نه یار است ندیم

    فتوای پیرِ مغان را دارم، و سخنی کهن است: باده آنجا که یار همدم نیست حرام است.

  2. چاک خواهم زدن این دلق ریایی، چه کنم؟ / روح را صحبت ناجنس، عذابی‌ست الیم

    این خرقهٔ ریایی را چاک خواهم زد؛ چه کنم؟ همنشینیِ ناهمجنس برای جان عذابی دردناک است.

  3. تا مگر جرعه فشاند لب جانان بر من / سال‌ها شد که منم بر در میخانه مقیم

    سال‌هاست که بر درِ میخانه ماندگارم، تا مگر لبِ جانان جرعه‌ای بر من بیفشاند.

  4. مگرش خدمت دیرین من از یاد برفت / ای نسیم سحری! یاد دهش عهد قدیم

    شاید خدمتِ دیرینِ من از یادش رفته است؛ ای نسیمِ سحری، پیمانِ کهن را به یادش بیاور.

  5. بعد صد سال اگر بر سر خاکم گذری / سر برآرد ز گلم رقص‌کنان عظم رمیم

    اگر پس از صد سال بر سرِ خاکم بگذری، استخوانِ پوسیده‌ام رقص‌کنان از گِلم سر برمی‌آورد.

  6. دلبر از ما به صد امید ستد اول دل / ظاهرا عهد فرامش نکند خلق کریم

    دلبر نخست با صد امید دل را از ما گرفت؛ گویا خلقِ بزرگوار پیمان را فراموش نمی‌کند.

  7. غنچه گو «تنگ‌دل از کار فروبسته مباش / کز دم صبح مدد یابی و انفاس نسیم»

    به غنچه بگو: از کارِ فروبسته دلتنگ مباش، که از دمِ صبح و نفسِ نسیم یاری می‌یابی.

  8. فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن / درد عاشق نشود به، به مداوای حکیم

    ای دل، اندیشهٔ بهبودت را از درِ دیگری کن؛ دردِ عاشق با درمانِ پزشک بهتر نمی‌شود.

  9. گوهر معرفت آموز که با خود ببری / که نصیب دگران است نصاب زر و سیم

    گوهرِ معرفت بیاموز تا با خود ببری، که نصابِ زر و سیم نصیبِ دیگران است.

  10. دام سخت است مگر یار شود لطف خدا / ور نه آدم نبرد صرفه ز شیطان رجیم

    دام سخت است، مگر لطفِ خدا یار شود، وگرنه آدم از شیطانِ رانده‌شده جان به در نمی‌برد.

  11. حافظ ار سیم و زرت نیست، چه شد؟ شاکر باش / چه به از دولت لطف سخن و طبع سلیم

    حافظ، اگر سیم و زر نداری، چه باک؟ شاکر باش؛ چه چیزی بهتر از دولتِ لطفِ سخن و طبعِ سلیم؟

تعبیر فال

هیچ خوشی بی همدم راستین گوارا نیست؛ از همنشینی با کسانی که از جنس شما نیستند دست بکشید. سال‌ها چشم‌به‌راه بوده‌اید؛ خدمت دیرین خود را به او یادآوری کنید. دلتنگ نباشید که گشایش از راه می‌رسد. درمان شما نزد پزشک نیست، نزد اوست. دانش و هنر بیندوزید که ماندگار است و برای آنچه دارید سپاسگزار باشید.

درباره این غزل

غزلی بلند با بیتِ آغازینِ پرنقلِ «حرام است می آنجا که نه یار است ندیم». بیتِ هفتم دلداری‌ای زیباست: غنچه از کارِ فروبسته دلتنگ نباشد، که نسیمِ صبح می‌گشایدش، و بیتِ نهم پندی ماندگار: گوهرِ معرفت را بیاموز که با خود می‌بری، اما زر و سیم برای دیگران می‌ماند.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · پول و دارایی · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا