غزل ۲۹۲: قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع

قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع
که نیست با کسم از بهر مال و جاه نزاع

شراب خانگیم بس می مغانه بیار
حریف باده رسید ای رفیق توبه وداع

خدای را به می‌ام شست و شوی خرقه کنید
که من نمی‌شنوم بوی خیر از این اوضاع

ببین که رقص‌کنان می‌رود به نالهٔ چنگ
کسی که رخصه نفرمودی استماع سماع

به عاشقان نظری کن به شکر این نعمت
که من غلام مطیعم، تو پادشاه مطاع

به فیض جرعهٔ جام تو تشنه‌ایم، ولی
نمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صداع

جبین و چهرهٔ حافظ خدا جدا مکناد
ز خاک بارگه کبریای شاه شجاع

معنی ابیات

  1. قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع / که نیست با کسم از بهر مال و جاه نزاع

    به شکوه و جاه و جلالِ شاه شجاع سوگند که با هیچ کس برای مال و جاه ستیزی ندارم.

  2. شراب خانگیم بس می مغانه بیار / حریف باده رسید ای رفیق توبه وداع

    شرابِ خانگی‌ام بس است، بادهٔ مغانه بیاور؛ ای رفیقِ توبه، بدرود، که حریفِ باده رسید.

  3. خدای را به می‌ام شست و شوی خرقه کنید / که من نمی‌شنوم بوی خیر از این اوضاع

    تو را به خدا خرقه‌ام را با باده شست‌وشو کنید، که من از این اوضاع بوی خیری نمی‌شنوم.

  4. ببین که رقص‌کنان می‌رود به نالهٔ چنگ / کسی که رخصه نفرمودی استماع سماع

    ببین کسی را که اجازهٔ شنیدنِ سماع نمی‌داد، اکنون با نالهٔ چنگ رقص‌کنان می‌رود.

  5. به عاشقان نظری کن به شکر این نعمت / که من غلام مطیعم، تو پادشاه مطاع

    به شکرانهٔ این نعمت، به عاشقان نظری کن، که من غلامِ فرمانبردارم و تو پادشاهِ فرمانروا.

  6. به فیض جرعهٔ جام تو تشنه‌ایم، ولی / نمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صداع

    به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنه‌ایم، اما دلیری نمی‌کنیم و دردسر نمی‌دهیم.

  7. جبین و چهرهٔ حافظ خدا جدا مکناد / ز خاک بارگه کبریای شاه شجاع

    خدا پیشانی و چهرهٔ حافظ را از خاکِ بارگاهِ کبریاییِ شاه شجاع جدا نکند.

تعبیر فال

با کسی بر سر مال و مقام ستیزی ندارید و به اندک خرسندید؛ این منش شما را آسوده نگه می‌دارد. سخت‌گیران پیشین نیز نرم شده‌اند و زمانه مساعدتر است. از کسی بزرگ که به او وفادارید انتظار لطف دارید، اما ادب نگه می‌دارید و مزاحم نمی‌شوید. همین وفاداری و فروتنی دیده خواهد شد.

درباره این غزل

غزلی در ستایشِ شاه شجاع، فرمانروای آل‌مظفر، که گفته‌اند پس از سختگیری‌های پدرش امیر مبارزالدین، فضای شیراز را گشاده‌تر کرد. بیتِ چهارم به همین دگرگونی اشاره دارد: کسی که سماع را منع می‌کرد، اکنون خود رقص‌کنان می‌رود.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · دوستی و وفا · پول و دارایی · معنویت و عرفان · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا