غزل ۲۹۳: بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع

بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع
شمع خاور فکند بر همه اطراف شعاع

برکشد آینه از جیب افق چرخ و در آن
بنماید رخ گیتی به هزاران انواع

در زوایای طربخانهٔ جمشید فلک
ارغنون ساز کند زهره به آهنگ سماع

چنگ در غلغله آید که کجا شد منکر؟
جام در قهقهه آید که کجا شد مناع؟

وضع دوران بنگر ساغر عشرت بر گیر
که به هر حالتی این است بهین اوضاع

طرهٔ شاهد دنیی همه بند است و فریب
عارفان بر سر این رشته نجویند نزاع

عمر خسرو طلب ار نفع جهان می‌خواهی
که وجودیست عطابخش کریم نفاع

مظهر لطف ازل، روشنی چشم امل
جامع علم و عمل جان جهان، شاه شجاع

معنی ابیات

  1. بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع / شمع خاور فکند بر همه اطراف شعاع

    بامدادان که شمعِ خاور (خورشید) از خلوتگاهِ کاخِ آفرینش بر همهٔ سو پرتو می‌افکند،

  2. برکشد آینه از جیب افق چرخ و در آن / بنماید رخ گیتی به هزاران انواع

    و آسمان آینه از گریبانِ افق بیرون می‌کشد و چهرهٔ جهان را به هزار گونه در آن نشان می‌دهد،

  3. در زوایای طربخانهٔ جمشید فلک / ارغنون ساز کند زهره به آهنگ سماع

    در گوشه‌های طرب‌خانهٔ جمشیدِ آسمان، زهره ارغنون را به آهنگِ سماع کوک می‌کند.

  4. چنگ در غلغله آید که کجا شد منکر؟ / جام در قهقهه آید که کجا شد مناع؟

    چنگ به غلغله می‌آید که «منکر کجا رفت؟» و جام به قهقهه می‌آید که «بازدارنده کجا رفت؟»

  5. وضع دوران بنگر ساغر عشرت بر گیر / که به هر حالتی این است بهین اوضاع

    وضعِ روزگار را بنگر و جامِ شادی برگیر، که در هر حال بهترین کار همین است.

  6. طرهٔ شاهد دنیی همه بند است و فریب / عارفان بر سر این رشته نجویند نزاع

    زلفِ شاهدِ دنیا همه بند و فریب است؛ عارفان بر سرِ این رشته ستیزه نمی‌جویند.

  7. عمر خسرو طلب ار نفع جهان می‌خواهی / که وجودیست عطابخش کریم نفاع

    اگر سودِ جهان را می‌خواهی، عمرِ درازِ شاه را بخواه، که وجودی بخشنده و بزرگوار و سودرسان است.

  8. مظهر لطف ازل، روشنی چشم امل / جامع علم و عمل جان جهان، شاه شجاع

    جلوه‌گاهِ لطفِ ازلی، روشنیِ چشمِ امید، جامعِ دانش و کردار، جانِ جهان: شاه شجاع.

تعبیر فال

روزی تازه و روشن آغاز شده و مخالفان و بازدارندگان از میدان رفته‌اند. به هر حال که هست، شاد بودن بهترین کار است. به فریب دنیا دل نبندید و بر سر آن با کسی ستیزه نکنید. برای کسی که خیرش به همگان می‌رسد دعای خیر کنید؛ نیکی او به شما نیز خواهد رسید.

درباره این غزل

غزلی قصیده‌وار که با وصفی شکوهمند از طلوعِ خورشید آغاز می‌شود و در بیتِ پایانی به نامِ شاه شجاع، فرمانروای مظفریِ شیراز، می‌رسد. بیتِ چهارم از زبانِ چنگ و جام از رفتنِ منکران و بازدارندگانِ شادی خبر می‌دهد، که برخی آن را به دگرگونیِ روزگار پس از سخت‌گیری‌های پیشین پیوند داده‌اند.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · زیبایی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا