غزل ۲۰۰: دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند؟

دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند؟
پنهان خورید باده که تعزیر می‌کنند

ناموس عشق و رونق عشاق می‌برند
عیب جوان و سرزنش پیر می‌کنند

جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز
باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند

گویند رمز عشق مگویید و مشنوید
مشکل حکایتیست که تقریر می‌کنند

ما از برون در شده مغرور صد فریب
تا خود درون پرده چه تدبیر می‌کنند

تشویش وقت پیر مغان می‌دهند باز
این سالکان نگر که چه با پیر می‌کنند

صد ملک دل به نیم نظر می‌توان خرید
خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

قومی به جد و جهد نهادند وصل دوست
قومی دگر حواله به تقدیر می‌کنند

فی‌الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر
ک‌این کارخانه‌ایست که تغییر می‌کنند

می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب
چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

معنی ابیات

  1. دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند؟ / پنهان خورید باده که تعزیر می‌کنند

    می‌دانی چنگ و عود چه می‌گویند؟ باده را پنهانی بنوشید، که مجازات می‌کنند.

  2. ناموس عشق و رونق عشاق می‌برند / عیب جوان و سرزنش پیر می‌کنند

    آبروی عشق و رونقِ عاشقان را می‌برند؛ جوان را عیب می‌گیرند و پیر را سرزنش می‌کنند.

  3. جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز / باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند

    جز سکهٔ قلب و دلِ تیره حاصلی نشد (بازی با «قلب»: دل و سکهٔ تقلبی)، و هنوز به گمانِ باطل می‌پندارند که کیمیا می‌سازند.

  4. گویند رمز عشق مگویید و مشنوید / مشکل حکایتیست که تقریر می‌کنند

    می‌گویند رازِ عشق را مگویید و مشنوید؛ عجب حکایتِ دشواری است که بیان می‌کنند!

  5. ما از برون در شده مغرور صد فریب / تا خود درون پرده چه تدبیر می‌کنند

    ما بیرونِ در فریبِ صدگونه ظاهر را خورده‌ایم؛ تا ببینیم درونِ پرده چه تدبیری می‌کنند.

  6. تشویش وقت پیر مغان می‌دهند باز / این سالکان نگر که چه با پیر می‌کنند

    باز آرامشِ پیرِ مغان را بر هم می‌زنند؛ این رهروان را ببین که با پیر چه می‌کنند.

  7. صد ملک دل به نیم نظر می‌توان خرید / خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

    صد کشورِ دل را می‌توان با نیم‌نگاهی خرید؛ زیبارویان در این سودا کوتاهی می‌کنند.

  8. قومی به جد و جهد نهادند وصل دوست / قومی دگر حواله به تقدیر می‌کنند

    گروهی وصالِ دوست را بر کوشش بنا نهادند، و گروهی دیگر آن را به تقدیر حواله می‌کنند.

  9. فی‌الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر / ک‌این کارخانه‌ایست که تغییر می‌کنند

    خلاصه، بر پایداریِ روزگار اعتماد مکن، که این کارگاهی است که در آن پیوسته دگرگونی می‌کنند.

  10. می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب / چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

    باده بنوش، که اگر نیک بنگری، شیخ و حافظ و مفتی و محتسب همه ریا می‌کنند.

تعبیر فال

روزگار سخت‌گیری و عیب‌جویی است؛ شادی خود را بی‌هیاهو نگه دارید و رازتان را با هر کس نگویید. از بیرون نمی‌توان دانست پشت پرده چه می‌گذرد، پس زود داوری نکنید. هم بکوشید و هم به تقدیر تکیه کنید. به پایداری اوضاع دل نبندید و از ریاکاران بر حذر باشید.

درباره این غزل

غزلی در روزگارِ سخت‌گیری و ریا، که با پندِ چنگ و عود آغاز می‌شود: «پنهان خورید باده که تعزیر می‌کنند». بیتِ پایانی از جسورترین بیت‌های حافظ است، چون خودش را هم در کنارِ شیخ و مفتی و محتسب در شمارِ ریاکاران می‌آورد. بیتِ هشتم دو دیدگاه را کنار هم می‌گذارد: کوشش و تقدیر.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · پند و راهنمایی · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا