غزل ۱۹۹: واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند

واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند
چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند!

مشکلی دارم، ز دانشمند مجلس بازپرس
توبه‌فرمایان، چرا خود توبه کم‌تر می‌کنند؟

گوییا باور نمی‌دارند روز داوری
کاین همه قلب و دغل در کار داور می‌کنند

یا رب این نودولتان را با خر خودشان نشان
کاین همه ناز از غلام ترک و استر می‌کنند

ای گدای خانقه، برجه که در دیر مغان
می‌دهند آبی و دل‌ها را توانگر می‌کنند

حسن بی‌پایان او، چندان که عاشق می‌کشد
زمرهٔ دیگر به عشق از غیب سر بر می‌کنند

بر در می‌خانهٔ عشق ای ملک، تسبیح گوی
کاندر آنجا، طینت آدم مخمر می‌کنند

صبح‌دم از عرش می‌آمد خروشی، عقل گفت
«قدسیان گویی که شعر حافظ از بر می‌کنند»

معنی ابیات

  1. واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند / چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند!

    واعظانی که در محراب و منبر این‌همه جلوه‌گری می‌کنند، چون به خلوت می‌روند کارِ دیگری می‌کنند.

  2. مشکلی دارم، ز دانشمند مجلس بازپرس / توبه‌فرمایان، چرا خود توبه کم‌تر می‌کنند؟

    مشکلی دارم؛ از دانشمندِ مجلس بپرس: چرا آنان که به توبه فرمان می‌دهند، خود کمتر توبه می‌کنند؟

  3. گوییا باور نمی‌دارند روز داوری / کاین همه قلب و دغل در کار داور می‌کنند

    گویا روزِ داوری را باور ندارند که این‌همه نیرنگ و ناراستی در کارِ داور (خداوند) می‌کنند.

  4. یا رب این نودولتان را با خر خودشان نشان / کاین همه ناز از غلام ترک و استر می‌کنند

    خدایا، این تازه‌به‌دوران‌رسیدگان را دوباره بر خرِ خودشان بنشان، که این‌همه به غلام و استر (دارایی تازه) فخر می‌فروشند.

  5. ای گدای خانقه، برجه که در دیر مغان / می‌دهند آبی و دل‌ها را توانگر می‌کنند

    ای گدای خانقاه، برخیز که در دیرِ مغان آبی می‌دهند و دل‌ها را توانگر می‌کنند.

  6. حسن بی‌پایان او، چندان که عاشق می‌کشد / زمرهٔ دیگر به عشق از غیب سر بر می‌کنند

    زیباییِ بی‌پایانِ او هرچه عاشق می‌کُشد، گروهی دیگر از غیب به عشق سر برمی‌آورند.

  7. بر در می‌خانهٔ عشق ای ملک، تسبیح گوی / کاندر آنجا، طینت آدم مخمر می‌کنند

    ای فرشته، بر درِ میخانهٔ عشق تسبیح بگو، که آنجا گِلِ آدم را می‌سرشند (سرشتِ انسان با عشق ساخته می‌شود).

  8. صبح‌دم از عرش می‌آمد خروشی، عقل گفت / «قدسیان گویی که شعر حافظ از بر می‌کنند»

    سپیده‌دم از عرش خروشی می‌آمد؛ عقل گفت: گویی فرشتگانِ آسمان شعرِ حافظ را از بر می‌کنند.

تعبیر فال

فریب ظاهر پارسایانه و سخنان آراستهٔ کسانی را نخورید که خود به گفته‌هایشان عمل نمی‌کنند. از تازه‌به‌دوران‌رسیدگان و فخرفروشان دوری کنید. توانگری راستین در دل است و آن را در جای ساده و بی‌ریا خواهید یافت. کار و سخن شما ارزشی دارد که دیر یا زود شناخته می‌شود.

درباره این غزل

از تندترین غزل‌های حافظ در نقدِ ریا، با مطلعی که بسیار نقل می‌شود. در نیمهٔ نخست، واعظ و توبه‌فرما و نودولت به طنز گرفته می‌شوند؛ در نیمهٔ دوم، غزل از نقد به ستایشِ عشق می‌رسد و با فخرِ شاعرانه به شعرِ خود پایان می‌یابد.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · پول و دارایی · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا