غزل ۱۹۳: در نظربازی ما، بی‌خبران، حیران‌اند

در نظربازی ما، بی‌خبران، حیران‌اند
من، چنینم که نمودم؛ دگر ایشان دانند

عاقلان، نقطهٔ پرگار وجودند ولی
عشق داند که در این دایره، سرگردان‌اند

جلوه‌گاه رخ او، دیدهٔ من، تنها نیست
ماه و خورشید، همین آینه می‌گردانند

عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا
ما، همه، بنده و این قوم، خداوندان‌اند

مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم
آه اگر خرقهٔ پشمین به گرو نستانند!

وصل خورشید به شب‌پرهٔ اعمی نرسد
که در آن آینه، صاحب‌نظران، حیران‌اند

لاف عشق و گله از یار؟ زهی لاف دروغ!
عشق‌بازان چنین، مستحق هجران‌اند

مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار
ورنه مستوری و مستی، همه‌کس نتوانند

گر به نزهتگه ارواح برد بوی تو، باد
عقل و جان، گوهر هستی به نثار افشانند

زاهد ار رندی «حافظ» نکند فهم، چه شد؟
دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند

گر شوند آگه از اندیشهٔ ما، مغ‌بچگان
بعد از این، خرقهٔ صوفی به گرو نستانند

معنی ابیات

  1. در نظربازی ما، بی‌خبران، حیران‌اند / من، چنینم که نمودم؛ دگر ایشان دانند

    بی‌خبران در نظربازیِ ما حیران‌اند؛ من همینم که نشان دادم، بقیه را خودشان دانند.

  2. عاقلان، نقطهٔ پرگار وجودند ولی / عشق داند که در این دایره، سرگردان‌اند

    خردمندان نقطهٔ مرکزیِ پرگارِ هستی‌اند، اما عشق می‌داند که در این دایره سرگردان‌اند.

  3. جلوه‌گاه رخ او، دیدهٔ من، تنها نیست / ماه و خورشید، همین آینه می‌گردانند

    تنها چشمِ من جلوه‌گاهِ روی او نیست؛ ماه و خورشید نیز همین آینه را می‌گردانند و روی او را بازمی‌تابانند.

  4. عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا / ما، همه، بنده و این قوم، خداوندان‌اند

    خداوند پیمانِ ما را با شیرین‌دهنان بست؛ ما همه بنده‌ایم و این گروه، خداوندگار.

  5. مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم / آه اگر خرقهٔ پشمین به گرو نستانند!

    تهیدستیم و هوای باده و نوازنده داریم؛ آه اگر خرقهٔ پشمینه را هم گرو نپذیرند!

  6. وصل خورشید به شب‌پرهٔ اعمی نرسد / که در آن آینه، صاحب‌نظران، حیران‌اند

    وصالِ خورشید به خفاشِ کور نمی‌رسد؛ چرا که در آن آینه صاحب‌نظران هم حیران‌اند.

  7. لاف عشق و گله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازان چنین، مستحق هجران‌اند

    دعوی عشق و گله از یار؟ چه دعوی دروغی! چنین عاشقانی سزاوارِ جدایی‌اند.

  8. مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار / ورنه مستوری و مستی، همه‌کس نتوانند

    مگر چشمِ سیاهِ تو این کار را به من بیاموزد، وگرنه پاکدامنی و مستی را با هم هر کسی نمی‌تواند.

  9. گر به نزهتگه ارواح برد بوی تو، باد / عقل و جان، گوهر هستی به نثار افشانند

    اگر باد بوی تو را به گردشگاهِ ارواح ببرد، عقل و جان گوهرِ هستیِ خود را نثار می‌کنند.

  10. زاهد ار رندی «حافظ» نکند فهم، چه شد؟ / دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند

    اگر زاهد رندیِ حافظ را درنیابد، شگفت نیست؛ دیو از کسانی که قرآن می‌خوانند می‌گریزد.

  11. گر شوند آگه از اندیشهٔ ما، مغ‌بچگان / بعد از این، خرقهٔ صوفی به گرو نستانند

    اگر مغ‌بچگان از اندیشهٔ ما آگاه شوند، از این پس خرقهٔ صوفی را هم گرو نمی‌گیرند.

تعبیر فال

با مردم روراست باشید و همان‌گونه که هستید خود را نشان دهید؛ داوری دیگران را به خودشان واگذارید. عقل به تنهایی این گره را نمی‌گشاید؛ دل نیز باید در کار باشد. اگر ادعای دوستی دارید، از دوست گله نکنید. کسانی که شما را نمی‌فهمند زیانی به شما نمی‌رسانند.

درباره این غزل

غزلی در دفاع از «نظربازی»، یعنی دیدنِ زیبایی و دل سپردن به آن، در برابرِ داوریِ عاقلان و زاهدان. حافظ عقل را در دایرهٔ هستی سرگردان می‌بیند و تنها عشق را آگاه، و با طنزی آشنا رندیِ خود را از فهمِ زاهد بیرون می‌داند.

موضوع‌ها: عشق · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · پول و دارایی · معنویت و عرفان · می و رندی · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا