غزل ۱۹۲: سرو چمان من چرا میل چمن نمی‌کند؟

سرو چمان من چرا میل چمن نمی‌کند؟
همدم گل نمی‌شود، یاد سمن نمی‌کند

دی گله‌ای ز طره‌اش، کردم و از سر فسوس
گفت که «این سیاه‌کج، گوش به من نمی‌کند»

تا دل هرزه‌گرد من، رفت به چین زلف او
زان سفر دراز خود، عزم وطن نمی‌کند

پیش کمان ابرویش، لابه همی کنم ولی
گوش کشیده است از آن، گوش به من نمی‌کند

با همه عطف دامنت، آیدم از صبا عجب
کز گذر تو، خاک را، مشک ختن نمی‌کند

چون ز نسیم می‌شود، زلف بنفشه پرشکن
وه که دلم چه یاد از آن، عهدشکن نمی‌کند

دل به امید روی او، همدم جان نمی‌شود
جان به هوای کوی او، خدمت تن نمی‌کند

ساقی سیم‌ساق من، گر همه درد می‌دهد
کیست که تن چو جام می، جمله دهن نمی‌کند؟

دستخوش جفا مکن، آب رخم که فیض ابر
بی‌مدد سرشک من، در عدن نمی‌کند

کشتهٔ غمزهٔ تو شد، حافظ ناشنیده‌پند
تیغ سزاست هر که را، درد، سخن نمی‌کند

معنی ابیات

  1. سرو چمان من چرا میل چمن نمی‌کند؟ / همدم گل نمی‌شود، یاد سمن نمی‌کند

    سروِ خرامانِ من چرا میلِ چمن نمی‌کند؟ همدمِ گل نمی‌شود و یادِ سمن نمی‌کند.

  2. دی گله‌ای ز طره‌اش، کردم و از سر فسوس / گفت که «این سیاه‌کج، گوش به من نمی‌کند»

    دیروز از زلفش گله کردم؛ با افسوس گفت: این سیاهِ کج به حرفِ من گوش نمی‌دهد.

  3. تا دل هرزه‌گرد من، رفت به چین زلف او / زان سفر دراز خود، عزم وطن نمی‌کند

    از وقتی دلِ هرزه‌گردِ من به چینِ زلفِ او رفت (بازی با «چین»: پیچِ زلف و سرزمینِ چین)، از آن سفرِ دراز آهنگِ بازگشت به وطن نمی‌کند.

  4. پیش کمان ابرویش، لابه همی کنم ولی / گوش کشیده است از آن، گوش به من نمی‌کند

    پیشِ کمانِ ابرویش زاری می‌کنم، اما آن کمان گوشش را کشیده است و به من گوش نمی‌دهد.

  5. با همه عطف دامنت، آیدم از صبا عجب / کز گذر تو، خاک را، مشک ختن نمی‌کند

    با همهٔ دامن‌کشیِ تو، از صبا در شگفتم که چرا خاکِ گذرگاهت را مشکِ ختن نمی‌کند.

  6. چون ز نسیم می‌شود، زلف بنفشه پرشکن / وه که دلم چه یاد از آن، عهدشکن نمی‌کند

    وقتی زلفِ بنفشه از نسیم پرچین می‌شود، آه که دلم چه یادها از آن پیمان‌شکن می‌کند!

  7. دل به امید روی او، همدم جان نمی‌شود / جان به هوای کوی او، خدمت تن نمی‌کند

    دل به امیدِ روی او همدمِ جان نمی‌شود، و جان به هوای کوی او در تن نمی‌ماند.

  8. ساقی سیم‌ساق من، گر همه درد می‌دهد / کیست که تن چو جام می، جمله دهن نمی‌کند؟

    ساقیِ سیم‌ساقِ من اگر همه تهِ جام هم بدهد، کیست که مانندِ جام سراپا دهان نشود؟

  9. دستخوش جفا مکن، آب رخم که فیض ابر / بی‌مدد سرشک من، در عدن نمی‌کند

    آبرویم را دستخوشِ جفا مکن، که فیضِ ابر بی‌یاریِ اشکِ من مرواریدِ عدن نمی‌سازد.

  10. کشتهٔ غمزهٔ تو شد، حافظ ناشنیده‌پند / تیغ سزاست هر که را، درد، سخن نمی‌کند

    حافظِ پندنشنیده کشتهٔ غمزهٔ تو شد؛ هر کس که درد در او اثر نکند، سزاوارِ تیغ است.

تعبیر فال

کسی که دل به او بسته‌اید اکنون روی خوش نشان نمی‌دهد و به خواهش‌های شما گوش نمی‌کند. دلتان چنان گرفتار است که راه بازگشت نمی‌جوید. قدر اشک و پایداری خود را بدانید؛ بی این رنج، گوهری پدید نمی‌آید. اما پند دوستان را نیز بشنوید و آبروی خود را نگه دارید.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «نمی‌کند» در گلایه از یارِ بی‌اعتنا. بیت‌های سوم و چهارم دو بازیِ زیبا دارند: «چین» هم پیچِ زلف است و هم سرزمینِ چین، که دل به آن سفر کرده و بازنمی‌گردد؛ و کمانِ ابرو که «گوش کشیده است»، یعنی زه شده و زاری را نمی‌شنود.

موضوع‌ها: عشق · فراق و دلتنگی · سفر و غربت · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا