غزل ۲۶۷: ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس

ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس
بوسه زن بر خاک آن وادی و مشکین کن نفس

منزل سلمی که بادش هر دم از ما صد سلام
پر صدای ساربانان بینی و بانگ جرس

محمل جانان ببوس، آن‌گه به زاری عرضه دار
کز فراقت سوختم ای مهربان فریاد رس

من که قول ناصحان را خواندمی قول رباب
گوش‌مالی دیدم از هجران که اینم پند بس

عشرت شب‌گیر کن، می نوش کاندر راه عشق
شب‌روان را آشنایی‌هاست با میر عسس

عشق‌بازی کار بازی نیست ای دل! سر بباز
زان که گوی عشق نتوان زد به چوگان هوس

دل به رغبت می‌سپارد جان به چشم مست یار
گر چه هشیاران ندادند اختیار خود به کس

طوطیان در شکرستان کامرانی می‌کنند
و از تحسر دست بر سر می‌زند مسکین مگس

نام حافظ گر برآید بر زبان کلک دوست
از جناب حضرت شاهم بس است این ملتمس

معنی ابیات

  1. ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس / بوسه زن بر خاک آن وادی و مشکین کن نفس

    ای صبا، اگر بر کرانهٔ رودِ ارس گذر کردی، بر خاکِ آن دره بوسه بزن و نفست را مشکین کن.

  2. منزل سلمی که بادش هر دم از ما صد سلام / پر صدای ساربانان بینی و بانگ جرس

    منزلِ سلمی (یار) را، که هر دم صد سلام از ما بر او باد، پر از بانگِ ساربانان و آوای زنگِ کاروان می‌بینی.

  3. محمل جانان ببوس، آن‌گه به زاری عرضه دار / کز فراقت سوختم ای مهربان فریاد رس

    کجاوهٔ جانان را ببوس، آنگاه با زاری عرضه کن: ای مهربان، از جداییِ تو سوختم، به فریادم برس.

  4. من که قول ناصحان را خواندمی قول رباب / گوش‌مالی دیدم از هجران که اینم پند بس

    من که پندِ نصیحتگران را چون آوازِ رباب سرسری می‌شنیدم، از جدایی گوشمالی دیدم که همین پند مرا بس است (بازی با «قول» و «گوشمالی» در موسیقی).

  5. عشرت شب‌گیر کن، می نوش کاندر راه عشق / شب‌روان را آشنایی‌هاست با میر عسس

    شبانه شادی کن و باده بنوش، که در راهِ عشق شب‌روان با امیرِ شبگردان آشنایی دارند.

  6. عشق‌بازی کار بازی نیست ای دل! سر بباز / زان که گوی عشق نتوان زد به چوگان هوس

    ای دل، عشق‌بازی بازی نیست؛ سر را بباز، که گوی عشق را با چوگانِ هوس نمی‌توان زد.

  7. دل به رغبت می‌سپارد جان به چشم مست یار / گر چه هشیاران ندادند اختیار خود به کس

    دل با رغبت جان را به چشمِ مستِ یار می‌سپارد، هرچند هشیاران اختیارِ خود را به کسی نداده‌اند.

  8. طوطیان در شکرستان کامرانی می‌کنند / و از تحسر دست بر سر می‌زند مسکین مگس

    طوطیان در شکرستان کامرانی می‌کنند، و مگسِ بیچاره از حسرت دست بر سر می‌زند.

  9. نام حافظ گر برآید بر زبان کلک دوست / از جناب حضرت شاهم بس است این ملتمس

    اگر نامِ حافظ بر زبانِ قلمِ دوست بیاید، این خواهش از پیشگاهِ پادشاه مرا بس است.

تعبیر فال

دلتان با کسی یا جایی دور است و پیامی برای او دارید؛ آن را بفرستید. پند دیگران را نشنیدید و جدایی درس سختی به شما داد. عشق بازی نیست و با هوس به جایی نمی‌رسد؛ باید همه چیز را در آن گذاشت. دیگران کامیاب‌اند و شما حسرت می‌خورید، اما تنها یاد شدن از سوی او برایتان کافی است.

درباره این غزل

غزلی که با یادِ رودِ ارس آغاز می‌شود، و برخی شارحان آن را خطاب به یاری یا بزرگی دانسته‌اند که در آن سوی ارس بود. بیتِ ششم، «عشق‌بازی کارِ بازی نیست ای دل سر بباز»، از پرنقل‌ترین بیت‌های حافظ است، و بیتِ چهارم با «قول» و «گوشمالی» در دو معنای موسیقایی و پندآموز بازی می‌کند.

موضوع‌ها: عشق · فراق و دلتنگی · کامیابی و کار · سفر و غربت

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا