غزل ۱۹۷: شاهدان گر دلبری زین سان کنند

شاهدان گر دلبری زین سان کنند
زاهدان را رخنه در ایمان کنند

هر کجا آن شاخ نرگس بشکفد
گل‌رخانش دیده نرگس‌دان کنند

ای جوان سروقد! گویی ببر
پیش از آن کز قامتت چوگان کنند

عاشقان را بر سر خود حکم نیست
هر چه فرمان تو باشد آن کنند

پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای
این حکایت‌ها که از طوفان کنند

یار ما چون گیرد آغاز سماع
قدسیان بر عرش دست‌افشان کنند

مردم چشمم به خون آغشته شد
در کجا این ظلم بر انسان کنند؟

خوش برآ با غصه، ای دل! کاهل راز
عیش خوش در بوتهٔ هجران کنند

سر مکش حافظ ز آه نیم‌شب
تا چو صبحت، آینه رخشان کنند

معنی ابیات

  1. شاهدان گر دلبری زین سان کنند / زاهدان را رخنه در ایمان کنند

    اگر زیبارویان این‌گونه دلبری کنند، در ایمانِ زاهدان رخنه می‌اندازند.

  2. هر کجا آن شاخ نرگس بشکفد / گل‌رخانش دیده نرگس‌دان کنند

    هر کجا آن شاخهٔ نرگس (چشمِ یار) بشکفد، گل‌رخان چشمِ خود را گلدانِ نرگس می‌کنند.

  3. ای جوان سروقد! گویی ببر / پیش از آن کز قامتت چوگان کنند

    ای جوانِ سروقد، گوی را ببر، پیش از آنکه قامتت را چوگان (خمیده) کنند.

  4. عاشقان را بر سر خود حکم نیست / هر چه فرمان تو باشد آن کنند

    عاشقان بر سرِ خود اختیاری ندارند؛ هرچه فرمانِ تو باشد، همان را می‌کنند.

  5. پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای / این حکایت‌ها که از طوفان کنند

    این حکایت‌ها که از طوفان می‌گویند، پیشِ چشمِ من از قطره‌ای کمتر است.

  6. یار ما چون گیرد آغاز سماع / قدسیان بر عرش دست‌افشان کنند

    وقتی یارِ ما سماع را آغاز کند، فرشتگان بر عرش دست‌افشانی می‌کنند.

  7. مردم چشمم به خون آغشته شد / در کجا این ظلم بر انسان کنند؟

    مردمکِ چشمم به خون آغشته شد؛ این ستم را کجا بر انسان روا می‌دارند؟

  8. خوش برآ با غصه، ای دل! کاهل راز / عیش خوش در بوتهٔ هجران کنند

    ای دل، با غصه خوش بساز، که اهلِ راز در بوتهٔ هجران عیشِ خوش می‌سازند.

  9. سر مکش حافظ ز آه نیم‌شب / تا چو صبحت، آینه رخشان کنند

    حافظ، از آهِ نیمه‌شب سر مپیچ، تا آینهٔ دلت را مانندِ صبح درخشان کنند.

تعبیر فال

فرصت جوانی و توانایی را غنیمت بدانید و پیش از آنکه قامت خم شود گوی مراد را بربایید. اندوه شما در چشم خودتان بزرگ است، اما با آن مدارا کنید؛ دل در بوتهٔ دوری پخته و ناب می‌شود. دعای نیمه‌شب را رها نکنید تا دلتان روشن شود. در کار عشق فرمان‌بر باشید نه خودرأی.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ سومش پندی کوتاه و گویا به جوانان است: «ای جوانِ سروقد، گویی ببر / پیش از آن کز قامتت چوگان کنند»؛ یعنی پیش از آنکه پیری قامت را خم کند. بیتِ هشتم اندیشه‌ای عرفانی دارد: اهلِ راز در بوتهٔ هجران پخته می‌شوند.

موضوع‌ها: عشق · فراق و دلتنگی · معنویت و عرفان

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا