غزل ۱۹۱: آن، کیست کز روی کرم، با ما وفاداری کند؟

آن، کیست کز روی کرم، با ما وفاداری کند؟
بر جای بدکاری چو من، یک دم نکوکاری کند؟

اول، به بانگ نای و نی، آرد به دل، پیغام وی
وآن‌گه به یک پیمانه می، با من وفاداری کند

دلبر که جان فرسود از او، کام دلم نگشود از او
نومید نتوان بود از او، باشد که دلداری کند

گفتم: «گره نگشوده‌ام، زان طره تا من بوده‌ام»
گفتا: «منش فرموده‌ام، تا با تو طراری کند»

پشمینه‌پوش تندخو، از عشق نشنیده‌ست بو
با مستی‌اش، رمزی بگو! تا ترک هشیاری کند

چون من گدای بی‌نشان، مشکل بود یاری چنان
سلطان کجا عیش نهان، با رند بازاری کند؟

زآن طرهٔ پرپیچ و خم، سهل است اگر بینم ستم
از بند و زنجیرش چه غم، هر کس که عیاری کند؟

شد لشکر غم بی‌عدد، از بخت می‌خواهم مدد
تا فخر دین عبدالصمد، باشد که غم‌خواری کند

با چشم پر نیرنگ او، «حافظ»! مکن آهنگ او!
کآن طرهٔ شبرنگ او، بسیار طراری کند

معنی ابیات

  1. آن، کیست کز روی کرم، با ما وفاداری کند؟ / بر جای بدکاری چو من، یک دم نکوکاری کند؟

    کیست که از سرِ بزرگواری با ما وفاداری کند، و به جای بدکاری چون من، یک دم نیکوکاری کند؟

  2. اول، به بانگ نای و نی، آرد به دل، پیغام وی / وآن‌گه به یک پیمانه می، با من وفاداری کند

    نخست با بانگِ نای و نی پیامِ او را به دل برساند، و آنگاه با یک پیمانه باده با من وفاداری کند.

  3. دلبر که جان فرسود از او، کام دلم نگشود از او / نومید نتوان بود از او، باشد که دلداری کند

    دلبری که جانم از او فرسود، کامِ دلم را برنیاورد؛ اما نمی‌توان از او ناامید بود، شاید دلداری کند.

  4. گفتم: «گره نگشوده‌ام، زان طره تا من بوده‌ام» / گفتا: «منش فرموده‌ام، تا با تو طراری کند»

    گفتم: از وقتی بوده‌ام گرهی از آن زلف نگشوده‌ام. گفت: خودم به آن فرمان داده‌ام تا با تو طراری (دلربایی و فریب) کند.

  5. پشمینه‌پوش تندخو، از عشق نشنیده‌ست بو / با مستی‌اش، رمزی بگو! تا ترک هشیاری کند

    پشمینه‌پوشِ تندخو بویی از عشق نبرده است؛ در مستی رمزی به او بگو، تا هشیاری را کنار بگذارد.

  6. چون من گدای بی‌نشان، مشکل بود یاری چنان / سلطان کجا عیش نهان، با رند بازاری کند؟

    برای گدای بی‌نام‌ونشانی چون من، چنین یاری دشوار است؛ پادشاه کی با رندِ بازاری عیشِ پنهان می‌کند؟

  7. زآن طرهٔ پرپیچ و خم، سهل است اگر بینم ستم / از بند و زنجیرش چه غم، هر کس که عیاری کند؟

    اگر از آن زلفِ پرپیچ‌وخم ستم ببینم آسان است؛ هر کس عیاری کند، از بند و زنجیر چه غم دارد؟

  8. شد لشکر غم بی‌عدد، از بخت می‌خواهم مدد / تا فخر دین عبدالصمد، باشد که غم‌خواری کند

    لشکرِ غم بی‌شمار شد؛ از بخت یاری می‌خواهم، تا شاید فخرالدین عبدالصمد غمخواری کند.

  9. با چشم پر نیرنگ او، «حافظ»! مکن آهنگ او! / کآن طرهٔ شبرنگ او، بسیار طراری کند

    حافظ، با آن چشمِ پرنیرنگ آهنگِ او مکن، که آن زلفِ شب‌رنگش بسیار طراری می‌کند.

تعبیر فال

چشم به راه مهر و وفای کسی هستید که تاکنون شما را رنجانده است؛ ناامید نشوید، شاید دلجویی کند. دشواری‌های این راه آزمونی برای پایداری شماست، نه نشانهٔ شکست. غم‌ها بسیار شده، اما یاری از جایی که گمان ندارید می‌رسد. با این حال فریب ظاهر را نخورید و با احتیاط پیش بروید.

درباره این غزل

غزلی با وزنی پرتحرک و قافیه‌های میانی در هر بیت (نی/وی، فرسود/نگشود، نگشوده‌ام/بوده‌ام) که آهنگی ترانه‌وار به آن داده است. در بیتِ هشتم از فخرالدین عبدالصمد، یکی از بزرگانِ روزگارِ حافظ، یاری خواسته می‌شود.

موضوع‌ها: امید و مژده · کامیابی و کار · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا