غزل ۳۹۳: منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن
منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن
منم که دیده نیالودهام به بد دیدن
وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم
که در طریقت ما کافریست رنجیدن
به پیر میکده گفتم که چیست راه نجات
بخواست جام می و گفت عیب پوشیدن
مراد دل ز تماشای باغ عالم چیست؟
به دست مردم چشم از رخ تو گل چیدن
به می پرستی از آن نقش خود زدم بر آب
که تا خراب کنم نقش خود پرستیدن
به رحمت سر زلف تو واثقم ورنه
کشش چو نبود از آن سو چه سود کوشیدن؟
عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس
که وعظ بیعملان واجب است نشنیدن
ز خط یار بیاموز مهر با رخ خوب
که گرد عارض خوبان خوش است گردیدن
مبوس جز لب ساقی و جام می حافظ
که دست زهد فروشان خطاست بوسیدن
معنی ابیات
منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن / منم که دیده نیالودهام به بد دیدن
منم که در شهر به عشقورزی پرآوازهام؛ منم که دیده را به بد دیدن نیالودهام.
وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم / که در طریقت ما کافریست رنجیدن
وفا میکنیم و ملامت میکشیم و خوش هستیم، که در آیینِ ما رنجیدن کفر است.
به پیر میکده گفتم که چیست راه نجات / بخواست جام می و گفت عیب پوشیدن
به پیرِ میکده گفتم: راهِ نجات چیست؟ جامِ باده خواست و گفت: عیبپوشیدن.
مراد دل ز تماشای باغ عالم چیست؟ / به دست مردم چشم از رخ تو گل چیدن
مرادِ دل از تماشای باغِ جهان چیست؟ با دستِ مردمکِ چشم از رخِ تو گل چیدن.
به می پرستی از آن نقش خود زدم بر آب / که تا خراب کنم نقش خود پرستیدن
از آن رو با بادهپرستی نقشِ خود را بر آب زدم، تا نقشِ خودپرستی را ویران کنم.
به رحمت سر زلف تو واثقم ورنه / کشش چو نبود از آن سو چه سود کوشیدن؟
به رحمتِ سرِ زلفِ تو امیدوارم، وگرنه وقتی کششی از آن سو نباشد، کوشیدن چه سودی دارد؟
عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس / که وعظ بیعملان واجب است نشنیدن
از این مجلس عنان به سوی میکده خواهیم گرداند، که نشنیدنِ وعظِ بیعملان واجب است.
ز خط یار بیاموز مهر با رخ خوب / که گرد عارض خوبان خوش است گردیدن
از خطِ یار مهر با رخِ خوب را بیاموز، که گردیدن گردِ چهرهٔ خوبان خوش است.
مبوس جز لب ساقی و جام می حافظ / که دست زهد فروشان خطاست بوسیدن
حافظ، جز لبِ ساقی و جامِ باده را مبوس، که بوسیدنِ دستِ زهدفروشان خطاست.
تعبیر فال
راه شما مهرورزی، پاکنگری و نرنجیدن است؛ بر همین راه بمانید. راه رستگاری آن است که عیب دیگران را بپوشانید، نه آنکه آن را بجویید. خودپرستی را کنار بگذارید. کوشش بی کشش از سوی دوست سودی ندارد؛ به لطف او امیدوار باشید. به پند کسانی که خود عمل نمیکنند گوش ندهید و از ریاکاران دوری کنید.
- نیت کلی: راهِ رستگاری آن است که عیبِ دیگران را بپوشانید، نه آنکه آن را بجویید.
- عشق: کوششِ بی کشش از سوی دوست سودی ندارد؛ به لطفِ او امیدوار باشید و بر راهِ مهرورزی و نرنجیدن بمانید.
- کار: خودپرستی را کنار بگذارید و به پندِ کسانی که خود عمل نمیکنند گوش ندهید.
- سفر: سفری که در آن چشم را به زیباییها بگشایید، دلتان را تازه میکند.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ سومش از پرآوازهترین پاسخها به پرسشِ «راهِ نجات» در شعرِ فارسی است: «بخواست جامِ می و گفت عیبپوشیدن». بیتِ دوم آیینِ عاشقانهٔ حافظ را میگوید، «که در طریقتِ ما کافریست رنجیدن»، و بیتِ ششم اندیشهٔ «کوشش و کشش» را دارد.
موضوعها: عشق · امید و مژده · کامیابی و کار · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز