غزل ۱۵۳: سحر چون خسرو خاور، علم بر کوهساران زد

سحر چون خسرو خاور، علم بر کوهساران زد
به دست مرحمت، یارم، در امیدواران زد

چو پیش صبح روشن شد که حال مهر گردون چیست
برآمد خنده‌ای خوش بر غرور کامگاران زد

نگارم دوش در مجلس، به عزم رقص چون برخاست
گره بگشود از گیسو و بر دل‌های یاران زد

من از رنگ صلاح آن دم، به خون دل بشستم دست
که چشم باده پیمایش صلا بر هوشیاران زد

کدام آهن‌دلش آموخت این آیین عیاری؟
کز اول چون برون آمد، ره شب‌زنده‌داران زد

خیال شهسواری پخت و شد ناگه دل مسکین
خداوندا! نگه دارش که بر قلب سواران زد

در آب و رنگ رخسارش، چه جان دادیم و خون خوردیم
چو نقشش دست داد اول، رقم بر جان‌سپاران زد

منش با خرقهٔ پشمین، کجا اندر کمند آرم؟
زره‌مویی که مژگانش ره خنجرگزاران زد

نظر بر قرعهٔ توفیق و یمن دولت شاه است
بده کام دل حافظ که فال بختیاران زد

شهنشاه مظفر فر، شجاع ملک و دین منصور
که جود بی‌دریغش خنده بر ابر بهاران زد

از آن ساعت که جام می به دست او مشرف شد
زمانه ساغر شادی به یاد می‌گساران زد

ز شمشیر سرافشانش، ظفر آن روز بدرخشید
که چون خورشید انجم‌سوز تنها بر هزاران زد

دوام عمر و ملک او، بخواه از لطف حق ای دل!
که چرخ، این سکهٔ دولت به دور روزگاران زد

معنی ابیات

  1. سحر چون خسرو خاور، علم بر کوهساران زد / به دست مرحمت، یارم، در امیدواران زد

    سحرگاه چون خورشید (خسروِ خاور) پرچم بر کوهساران زد، یارم با دستِ مهربانی درِ امیدواران را کوبید.

  2. چو پیش صبح روشن شد که حال مهر گردون چیست / برآمد خنده‌ای خوش بر غرور کامگاران زد

    چون در برابرِ صبح روشن شد که حالِ مهرِ آسمان چیست، خنده‌ای خوش برآمد و غرورِ کامروایان را به ریشخند گرفت.

  3. نگارم دوش در مجلس، به عزم رقص چون برخاست / گره بگشود از گیسو و بر دل‌های یاران زد

    دیشب نگارم در مجلس چون به قصدِ رقص برخاست، گره از گیسو گشود و آن را بر دل‌های یاران زد.

  4. من از رنگ صلاح آن دم، به خون دل بشستم دست / که چشم باده پیمایش صلا بر هوشیاران زد

    من در همان دم دستِ خود را با خونِ دل از رنگِ پارسایی شستم، که چشمِ باده‌پیمایش هشیاران را به مستی فراخواند.

  5. کدام آهن‌دلش آموخت این آیین عیاری؟ / کز اول چون برون آمد، ره شب‌زنده‌داران زد

    کدام آهن‌دل این آیینِ عیاری را به او آموخت، که از نخستین بار که بیرون آمد، راهِ شب‌زنده‌داران را زد؟

  6. خیال شهسواری پخت و شد ناگه دل مسکین / خداوندا! نگه دارش که بر قلب سواران زد

    دلِ بیچاره خیالِ شهسواری در سر پخت و ناگاه رفت؛ خدایا نگاهش دار، که بر قلبِ سپاهِ سواران زد.

  7. در آب و رنگ رخسارش، چه جان دادیم و خون خوردیم / چو نقشش دست داد اول، رقم بر جان‌سپاران زد

    در آب و رنگِ رخسارش چه جان‌ها دادیم و چه خون‌ها خوردیم؛ چون نقشش نخست دست داد، نامِ جان‌سپاران را رقم زد.

  8. منش با خرقهٔ پشمین، کجا اندر کمند آرم؟ / زره‌مویی که مژگانش ره خنجرگزاران زد

    من با خرقهٔ پشمینه کجا او را به کمند آورم، آن زره‌مویی که مژگانش راهِ خنجرزنان را زد؟

  9. نظر بر قرعهٔ توفیق و یمن دولت شاه است / بده کام دل حافظ که فال بختیاران زد

    نگاه بر قرعهٔ توفیق و خجستگیِ دولتِ شاه است؛ کامِ دلِ حافظ را بده، که فالِ نیک‌بختان زد.

  10. شهنشاه مظفر فر، شجاع ملک و دین منصور / که جود بی‌دریغش خنده بر ابر بهاران زد

    شاهنشاهِ مظفرشکوه، شجاعِ کشور و دین، منصور، که بخششِ بی‌دریغش بر ابرِ بهار خندید.

  11. از آن ساعت که جام می به دست او مشرف شد / زمانه ساغر شادی به یاد می‌گساران زد

    از آن ساعت که جامِ باده به دستِ او شرف یافت، روزگار به یادِ باده‌نوشان جامِ شادی زد.

  12. ز شمشیر سرافشانش، ظفر آن روز بدرخشید / که چون خورشید انجم‌سوز تنها بر هزاران زد

    پیروزی آن روز از شمشیرِ سرافکنش درخشید، که مانندِ خورشیدِ ستاره‌سوز تنها بر هزاران زد.

  13. دوام عمر و ملک او، بخواه از لطف حق ای دل! / که چرخ، این سکهٔ دولت به دور روزگاران زد

    ای دل، پایداریِ عمر و پادشاهی‌اش را از لطفِ خدا بخواه، که آسمان این سکهٔ دولت را برای روزگاران زد.

تعبیر فال

فالی فرخنده است: درِ امید به رویتان گشوده شده و لطفی به شما می‌رسد. دل شما ناگهان شیفتهٔ کسی شده که رسیدن به او آسان نیست، اما بخت یار شماست. از بزرگی که توانایی و بخشندگی دارد یاری بخواهید. آرزوی دلتان برآورده می‌شود؛ این فال، فال نیک‌بختان است.

درباره این غزل

غزلی قصیده‌وار با ردیفِ «زد»، که از وصفِ سحر و رقصِ یار آغاز می‌شود و به ستایشِ پادشاهی می‌رسد که در بیتِ دهم با لقب‌های «مظفرفر» و «شجاعِ ملک و دین منصور» آمده است؛ برخی او را شاه شجاع و برخی شاه منصور دانسته‌اند. بیتِ نهم با خودِ فال پیوند دارد: «بده کامِ دلِ حافظ که فالِ بختیاران زد».

موضوع‌ها: عشق · امید و مژده · کامیابی و کار · پول و دارایی · دل‌شکستگی · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا