غزل ۲۱۲: یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود

یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود
وز لب ساقی شرابم در مذاق افتاده بود

از سر مستی دگر با شاهد عهد شباب
رجعتی می‌خواستم لیکن طلاق افتاده بود

در مقامات طریقت هر کجا کردیم سیر
عافیت را با نظربازی فراق افتاده بود

ساقیا جام دمادم ده که در سیر طریق
هر که عاشق‌وش نیامد در نفاق افتاده بود

ای معبر مژده‌ای فرما که دوشم آفتاب
در شکرخواب صبوحی هم وثاق افتاده بود

نقش می‌بستم که گیرم گوشه‌ای زان چشم مست
طاقت و صبر از خم ابروش طاق افتاده بود

گر نکردی نصرت دین، شاه یحیی، از کرم
کار ملک و دین ز نظم و اتساق افتاده بود

حافظ آن ساعت که این نظم پریشان می‌نوشت
طایر فکرش به دام اشتیاق افتاده بود

معنی ابیات

  1. یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود / وز لب ساقی شرابم در مذاق افتاده بود

    دیروز سحرگاه یکی دو جام پیش آمده بود، و از لبِ ساقی شرابی به کامم رسیده بود.

  2. از سر مستی دگر با شاهد عهد شباب / رجعتی می‌خواستم لیکن طلاق افتاده بود

    از سرِ مستی دوباره با معشوقِ روزگارِ جوانی بازگشتی می‌خواستم، اما جدایی قطعی شده بود (بازی با «رجعت» و «طلاق»).

  3. در مقامات طریقت هر کجا کردیم سیر / عافیت را با نظربازی فراق افتاده بود

    در منزل‌های طریقت هر کجا گشتیم، میانِ آسودگی و نظربازی جدایی افتاده بود.

  4. ساقیا جام دمادم ده که در سیر طریق / هر که عاشق‌وش نیامد در نفاق افتاده بود

    ساقی، جامِ پیاپی بده، که در سیرِ این راه هر کس عاشق‌وار نیامد به دورویی افتاده بود.

  5. ای معبر مژده‌ای فرما که دوشم آفتاب / در شکرخواب صبوحی هم وثاق افتاده بود

    ای تعبیرکنندهٔ خواب، مژده‌ای بده، که دیشب در خوابِ خوشِ صبحگاهی خورشید هم‌خانهٔ من شده بود.

  6. نقش می‌بستم که گیرم گوشه‌ای زان چشم مست / طاقت و صبر از خم ابروش طاق افتاده بود

    خیال می‌بستم که گوشه‌ای از آن چشمِ مست بگیرم، اما طاقت و صبر از خمِ ابرویش طاق شده بود (بازی با «طاق»: قوس و به‌پایان‌رسیده).

  7. گر نکردی نصرت دین، شاه یحیی، از کرم / کار ملک و دین ز نظم و اتساق افتاده بود

    اگر شاه یحیی از سرِ بزرگواری دین را یاری نمی‌کرد، کارِ کشور و دین از نظم و سامان افتاده بود.

  8. حافظ آن ساعت که این نظم پریشان می‌نوشت / طایر فکرش به دام اشتیاق افتاده بود

    حافظ در آن ساعت که این شعرِ پریشان را می‌نوشت، پرندهٔ اندیشه‌اش در دامِ اشتیاق افتاده بود.

تعبیر فال

خوابی خوش یا نشانه‌ای فرخنده دیده‌اید که نوید روشنی می‌دهد. جوانی و روزگار رفته بازنمی‌گردد، پس بر آن دریغ نخورید و اکنون را دریابید. آسودگی و دلدادگی با هم جمع نمی‌شوند؛ یکی را باید برگزید. یاری بزرگی کارهای آشفته را سامان خواهد داد.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «افتاده بود»، که در آن واژه‌های «رجعت» و «طلاق» برای جوانیِ ازدست‌رفته به کار رفته‌اند: شاعر می‌خواهد به جوانی بازگردد، اما جدایی قطعی شده است. بیتِ پنجم خوابی است که به خورشید تعبیر می‌شود، و بیتِ هفتم از شاه یحیی، از شاهزادگانِ آلِ مظفر، یاد می‌کند.

موضوع‌ها: عشق · امید و مژده · کامیابی و کار · سفر و غربت · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا