غزل ۲۱۱: دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود

دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود
تا کجا باز دل غمزده‌ای سوخته بود

رسم عاشق‌کشی و شیوهٔ شهرآشوبی
جامه‌ای بود که بر قامت او دوخته بود

جان عشاق سپند رخ خود می‌دانست
و آتش چهره بدین کار برافروخته بود

گر‌چه می‌گفت که زارت بکشم می‌دیدم
که نهانش نظری با من دلسوخته بود

کفر زلفش ره دین می‌زد و آن سنگین‌ دل
در پی‌اش مشعلی از چهره برافروخته بود

دل بسی خون به کف آورد ولی دیده بریخت
الله الله، که تلف کرد و که اندوخته بود؟

یار مفروش به دنیا که بسی سود نکرد
آن که یوسف به زر ناسره بفروخته بود

گفت و خوش گفت برو خرقه بسوزان حافظ
یا رب این قلب‌شناسی ز که آموخته بود؟

معنی ابیات

  1. دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود / تا کجا باز دل غمزده‌ای سوخته بود

    دیشب می‌آمد و چهره برافروخته بود؛ باز دلِ غمزده‌ای را تا کجا سوزانده بود!

  2. رسم عاشق‌کشی و شیوهٔ شهرآشوبی / جامه‌ای بود که بر قامت او دوخته بود

    رسمِ عاشق‌کشی و شیوهٔ شهرآشوبی جامه‌ای بود که بر قامتِ او دوخته بودند.

  3. جان عشاق سپند رخ خود می‌دانست / و آتش چهره بدین کار برافروخته بود

    جانِ عاشقان را اسپندِ رخِ خود می‌دانست، و برای همین آتشِ چهره را برافروخته بود.

  4. گر‌چه می‌گفت که زارت بکشم می‌دیدم / که نهانش نظری با من دلسوخته بود

    هرچند می‌گفت «زار می‌کشمت»، می‌دیدم که در نهان به منِ دلسوخته نظری دارد.

  5. کفر زلفش ره دین می‌زد و آن سنگین‌ دل / در پی‌اش مشعلی از چهره برافروخته بود

    کفرِ زلفش راهِ دین را می‌زد، و آن سنگدل در پیِ آن از چهره مشعلی برافروخته بود.

  6. دل بسی خون به کف آورد ولی دیده بریخت / الله الله، که تلف کرد و که اندوخته بود؟

    دل خونِ بسیار اندوخت، اما دیده آن را ریخت؛ الله الله! که تلف کرد و که اندوخته بود؟

  7. یار مفروش به دنیا که بسی سود نکرد / آن که یوسف به زر ناسره بفروخته بود

    یار را به دنیا مفروش، که آن کس که یوسف را به زرِ ناسره فروخت سودی نبرد.

  8. گفت و خوش گفت برو خرقه بسوزان حافظ / یا رب این قلب‌شناسی ز که آموخته بود؟

    گفت، و چه خوش گفت: «حافظ، برو خرقه را بسوزان»؛ خدایا، این قلب‌شناسی (شناختنِ دل و سکهٔ ناسره) را از که آموخته بود؟

تعبیر فال

کسی که دل شما را برده در ظاهر تند و بی‌اعتناست، اما در نهان به شما نظر دارد. دوست و پیوند راستین را به هیچ سود دنیایی نفروشید که پشیمانی به بار می‌آورد. آنچه با زحمت اندوخته‌اید به آسانی هدر ندهید. ظاهرسازی را کنار بگذارید؛ او درون شما را به‌خوبی می‌شناسد.

درباره این غزل

غزلی در وصفِ یارِ برافروخته‌ای که در ظاهر تندخوست و در نهان مهربان. بیتِ سوم از تصویرِ اسپند بر آتش بهره می‌گیرد، که برای دور کردنِ چشمِ بد دود می‌کنند، و بیتِ هفتم با داستانِ یوسف هشدار می‌دهد که یار را به دنیا نفروشید.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · پول و دارایی · معنویت و عرفان

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا