غزل ۴۶۸: که برد به نزد شاهان ز من گدا پیامی؟
که برد به نزد شاهان ز من گدا پیامی؟
که به کوی میفروشان دو هزار جم به جامی
شدهام خراب و بدنام و هنوز امیدوارم
که به همت عزیزان برسم به نیکنامی
تو که کیمیافروشی نظری به قلب ما کن
که بضاعتی نداریم و فکندهایم دامی
عجب از وفای جانان که عنایتی نفرمود
نه به نامهای پیامی نه به خامهای سلامی
اگر این شراب خام است اگر آن حریف پخته
به هزار بار بهتر ز هزار پخته خامی
ز رهم میفکن ای شیخ به دانههای تسبیح
که چو مرغ، زیرک افتد نفتد به هیچ دامی
سر خدمت تو دارم بخرم به لطف و مفروش
که چو بنده کمتر افتد به مبارکی غلامی
به کجا برم شکایت؟ به که گویم این حکایت؟
که لبت حیات ما بود و نداشتی دوامی
بگشای تیر مژگان و بریز خون حافظ
که چنان کشندهای را نکند کس انتقامی
معنی ابیات
که برد به نزد شاهان ز من گدا پیامی؟ / که به کوی میفروشان دو هزار جم به جامی
چه کسی از منِ گدا پیامی به نزدِ شاهان میبرد، که در کوی بادهفروشان دو هزار جمشید را به یک جام میخرند؟
شدهام خراب و بدنام و هنوز امیدوارم / که به همت عزیزان برسم به نیکنامی
ویران و بدنام شدهام و هنوز امیدوارم که به همتِ عزیزان به نیکنامی برسم.
تو که کیمیافروشی نظری به قلب ما کن / که بضاعتی نداریم و فکندهایم دامی
ای که کیمیافروشی، نظری به قلبِ (سکهٔ ناسرهٔ) ما کن، که سرمایهای نداریم و دامی افکندهایم.
عجب از وفای جانان که عنایتی نفرمود / نه به نامهای پیامی نه به خامهای سلامی
از وفای جانان شگفتم که هیچ عنایتی نکرد؛ نه با نامهای پیامی و نه با قلمی سلامی.
اگر این شراب خام است اگر آن حریف پخته / به هزار بار بهتر ز هزار پخته خامی
اگر این شراب خام است و اگر آن همنشین پخته، هزار بار یک خام بهتر از هزار پخته است.
ز رهم میفکن ای شیخ به دانههای تسبیح / که چو مرغ، زیرک افتد نفتد به هیچ دامی
ای شیخ، با دانههای تسبیح مرا از راه بیرون مینداز، که مرغِ زیرک در هیچ دامی نمیافتد.
سر خدمت تو دارم بخرم به لطف و مفروش / که چو بنده کمتر افتد به مبارکی غلامی
سرِ خدمتِ تو را دارم؛ با لطف بخر و مفروش، که غلامی مانندِ بنده کمتر به مبارکی پیدا میشود.
به کجا برم شکایت؟ به که گویم این حکایت؟ / که لبت حیات ما بود و نداشتی دوامی
شکایت را کجا ببرم؟ این حکایت را به که بگویم؟ که لبت زندگیِ ما بود و دوامی نداشتی.
بگشای تیر مژگان و بریز خون حافظ / که چنان کشندهای را نکند کس انتقامی
تیرِ مژگان را رها کن و خونِ حافظ را بریز، که کسی از چنان کشندهای انتقام نمیگیرد.
تعبیر فال
با همهٔ بدنامی و سختی، هنوز امیدوارید و این امید بهجاست؛ با یاری دوستان نام نیک بازمیگردد. از کسی که میتواند دگرگونتان کند توجه بخواهید. از بیخبری و بیوفایی کسی دلگیرید. فریب ظاهر پارسایان را نخورید. آمادهٔ خدمت و وفاداری هستید؛ از او بخواهید شما را بپذیرد و رها نکند.
- نیت کلی: با همهٔ بدنامی و سختی هنوز امیدوارید و این امید بجاست؛ با یاریِ دوستان نامِ نیک بازمیگردد.
- عشق: از بیخبری و بیوفاییِ کسی دلگیرید؛ آمادهٔ خدمت و وفاداری هستید، از او بخواهید شما را بپذیرد و رها نکند.
- کار: از کسی که میتواند دگرگونتان کند توجه بخواهید و فریبِ ظاهرِ پارسایان را نخورید.
- سفر: پیامی به دوستانِ بانفوذ بفرستید؛ سفر یا کاری که در پیش است با یاریِ آنان آسان میشود.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ دومش امیدی فروتنانه دارد: «شدهام خراب و بدنام و هنوز امیدوارم / که به همتِ عزیزان برسم به نیکنامی». بیتِ چهارم گلایهای آشنا از بیخبری است، و بیتِ ششم پاسخی تند به شیخی که با تسبیح دام میگسترد.
موضوعها: امید و مژده · دوستی و وفا · پول و دارایی · معنویت و عرفان · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز