غزل ۲۳۲: بر سر آنم که گر ز دست برآید
بر سر آنم که گر ز دست برآید
دست بهکاری زنم که غصه سرآید
خلوت دل نیست جای صحبت اضداد
دیو چو بیرون رود فرشته درآید
صحبت حکام ظلمت شب یلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید
بر در ارباب بیمروت دنیا
چند نشینی که خواجه کی به درآید
ترک گدایی مکن که گنج بیابی
از نظر رهروی که در گذر آید
صالح و طالح متاع خویش نمودند
تا که قبول افتد و که در نظر آید
بلبل عاشق تو عمر خواه که آخر
باغ شود سبز و شاخ گل به برآید
غفلت حافظ در این سراچه عجب نیست
هر که به میخانه رفت بیخبر آید
معنی ابیات
بر سر آنم که گر ز دست برآید / دست بهکاری زنم که غصه سرآید
بر آنم که اگر از دستم برآید، دست به کاری بزنم که غصه به پایان برسد.
خلوت دل نیست جای صحبت اضداد / دیو چو بیرون رود فرشته درآید
خلوتِ دل جای همنشینیِ ناسازگاران نیست؛ وقتی دیو بیرون برود، فرشته درمیآید.
صحبت حکام ظلمت شب یلداست / نور ز خورشید جوی بو که برآید
همنشینی با فرمانروایان تاریکیِ شبِ یلداست؛ نور را از خورشید بجوی، شاید برآید.
بر در ارباب بیمروت دنیا / چند نشینی که خواجه کی به درآید
تا کی بر درِ صاحبانِ بیمروتِ دنیا مینشینی که خواجه کی بیرون میآید؟
ترک گدایی مکن که گنج بیابی / از نظر رهروی که در گذر آید
گدایی (طلب) را ترک مکن، که از نگاهِ رهروی که از گذر میآید، گنج خواهی یافت.
صالح و طالح متاع خویش نمودند / تا که قبول افتد و که در نظر آید
نیکوکار و بدکار کالای خود را نشان دادند، تا کدام پذیرفته شود و که به چشم آید.
بلبل عاشق تو عمر خواه که آخر / باغ شود سبز و شاخ گل به برآید
ای بلبلِ عاشق، عمر بخواه، که سرانجام باغ سبز میشود و شاخهٔ گل بار میدهد.
غفلت حافظ در این سراچه عجب نیست / هر که به میخانه رفت بیخبر آید
غفلتِ حافظ در این سرای کوچک شگفت نیست؛ هر کس به میخانه رفت، بیخبر بیرون میآید.
تعبیر فال
وقت آن است که خود دست به کار شوید تا غصه پایان گیرد. دل را از اندیشههای ناسازگار پاک کنید تا جا برای خوبی باز شود. از درِ قدرتمندان بیمروت چیزی به دست نمیآید؛ روشنی را از جای دیگر بجویید. فروتنی و طلب را رها نکنید؛ گشایش از نگاه کسی میرسد که انتظارش را ندارید. شکیبا باشید، بهار میآید.
- نیت کلی: وقتِ آن است که خود دست به کار شوید تا غصه پایان گیرد؛ شکیبا باشید، بهار میآید.
- عشق: دل را از اندیشههای ناسازگار پاک کنید تا جا برای خوبی باز شود؛ «دیو چو بیرون رود فرشته درآید».
- کار: از درِ قدرتمندانِ بیمروت چیزی به دست نمیآید؛ روشنی را از جای دیگر بجویید. گشایش از نگاهِ کسی میرسد که انتظارش را ندارید.
- سفر: در سفر چشم و دلتان را باز نگه دارید؛ آشنایی تازه گنجی برایتان دارد.
درباره این غزل
غزلی پرامید که بیتِ دومش از پرنقلترین بیتهای حافظ است: «خلوتِ دل نیست جای صحبتِ اضداد / دیو چو بیرون رود فرشته درآید». بیتِ سوم همنشینی با فرمانروایان را به تاریکیِ «شبِ یلدا» مانند میکند، و بیتِ هفتم نویدِ بهار میدهد.
موضوعها: امید و مژده · پول و دارایی · معنویت و عرفان · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز