غزل ۵: دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را

دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را
دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

کشتی‌شکستگانیم ای باد شرطه برخیز
باشد که باز بینم دیدار آشنا را

ده‌روزه مهر گردون افسانه است و افسون
نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

در حلقهٔ گل‌ و مل خوش خواند دوش بلبل
هات الصبوح هبوا یا ایها السکارا

ای صاحب کرامت شکرانهٔ سلامت
روزی تفقدی کن درویش بی‌نوا را

آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است
با دوستان مروت با دشمنان مدارا

در کوی نیک‌نامی ما را گذر ندادند
گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را

آن تلخ‌وش که صوفی ام‌الخبائثش خواند
اشهی لنا و احلی من قبلة العذارا

هنگام تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی
کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد
دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

آیینهٔ سکندر جام می است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا

خوبان پارسی‌گو بخشندگان عمرند
ساقی بده بشارت رندان پارسا را

حافظ به خود نپوشید این خرقهٔ می‌آلود
ای شیخ پاک‌دامن معذور دار ما را

معنی ابیات

  1. دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را / دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

    ای صاحب‌دلان، تو را به خدا، دل از دستم می‌رود؛ دردا که رازِ پنهان آشکار خواهد شد.

  2. کشتی‌شکستگانیم ای باد شرطه برخیز / باشد که باز بینم دیدار آشنا را

    ما کشتی‌شکستگانیم؛ ای بادِ موافق برخیز، شاید دوباره دیدارِ آشنا را ببینم.

  3. ده‌روزه مهر گردون افسانه است و افسون / نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

    مهرِ ده‌روزهٔ آسمان افسانه و افسون است؛ ای یار، نیکی به یاران را فرصت بشمار.

  4. در حلقهٔ گل‌ و مل خوش خواند دوش بلبل / هات الصبوح هبوا یا ایها السکارا

    دیشب بلبل در حلقهٔ گل و باده خوش می‌خواند: «بادهٔ صبحگاهی را بیاورید؛ برخیزید ای مستان!»

  5. ای صاحب کرامت شکرانهٔ سلامت / روزی تفقدی کن درویش بی‌نوا را

    ای صاحبِ بزرگواری، به شکرانهٔ سلامت، روزی از درویشِ بی‌نوا دلجویی کن.

  6. آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت با دشمنان مدارا

    آسایشِ دو جهان تفسیرِ این دو سخن است: با دوستان جوانمردی، با دشمنان مدارا.

  7. در کوی نیک‌نامی ما را گذر ندادند / گر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را

    ما را در کوی نیک‌نامی راه ندادند؛ اگر تو نمی‌پسندی، تقدیر را دگرگون کن.

  8. آن تلخ‌وش که صوفی ام‌الخبائثش خواند / اشهی لنا و احلی من قبلة العذارا

    آن بادهٔ تلخ که صوفی «مادرِ پلیدی‌ها»یش خواند، «برای ما خوشایندتر و شیرین‌تر از بوسهٔ دوشیزگان است.»

  9. هنگام تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی / کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را

    در هنگامِ تنگدستی به شادی و مستی بکوش، که این کیمیای هستی گدا را قارون می‌کند.

  10. سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد / دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

    سرکش مشو، که دلبری که سنگِ خارا در دستش موم است، تو را مانندِ شمع از غیرت می‌سوزاند.

  11. آیینهٔ سکندر جام می است بنگر / تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا

    جامِ باده آینهٔ اسکندر است؛ بنگر تا احوالِ کشورِ دارا را بر تو بنماید.

  12. خوبان پارسی‌گو بخشندگان عمرند / ساقی بده بشارت رندان پارسا را

    زیبارویانِ پارسی‌گو بخشندگانِ عمرند؛ ای ساقی، رندانِ پارسا را مژده بده.

  13. حافظ به خود نپوشید این خرقهٔ می‌آلود / ای شیخ پاک‌دامن معذور دار ما را

    حافظ این خرقهٔ باده‌آلود را به خواستِ خود نپوشید؛ ای شیخِ پاکدامن، ما را معذور دار.

تعبیر فال

رازی در دل دارید که نگران آشکار شدنش هستید و خود را چون کشتی‌شکسته‌ای می‌بینید. امیدوار باشید، باد موافق خواهد وزید و دیدار دوست دست می‌دهد. فرصت کوتاه است؛ به دوستان نیکی کنید و با مخالفان مدارا. در تنگدستی هم دل را شاد نگه دارید و از لجاجت بپرهیزید تا کارتان گشوده شود.

درباره این غزل

از پرآوازه‌ترین غزل‌های دیوان، با مطلعِ «دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را». بیتِ ششم، «با دوستان مروت با دشمنان مدارا»، چکیدهٔ اخلاقِ حافظ دانسته شده و از پرنقل‌ترین بیت‌های زبانِ فارسی است. بیتِ دوازدهم با «پارسی‌گو» و «پارسا» بازی می‌کند.

موضوع‌ها: امید و مژده · دوستی و وفا · پول و دارایی · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا