غزل ۴: صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را

صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را
که سر به کوه و بیابان تو داده‌ای ما را

شکر فروش که عمرش دراز باد چرا
تفقدی نکند طوطی شکرخا را؟

غرور حسنت اجازت مگر نداد ای گل
که پرسشی نکنی عندلیب شیدا را

به خلق و لطف توان کرد صید اهل نظر
به بند و دام نگیرند مرغ دانا را

ندانم از چه سبب رنگ آشنایی نیست
سهی‌قدان سیه‌‌چشم ماه‌سیما را

چو با حبیب نشینی و باده پیمایی
به یاد دار محبان بادپیما را

جز این قدر نتوان گفت در جمال تو عیب
که وضع مهر و وفا نیست روی زیبا را

در آسمان نه عجب گر به گفتهٔ حافظ
سرود زهره به رقص آورد مسیحا را

معنی ابیات

  1. صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را / که سر به کوه و بیابان تو داده‌ای ما را

    ای صبا، با مهربانی به آن آهوی خوش‌خرام بگو که تو ما را سر به کوه و بیابان داده‌ای.

  2. شکر فروش که عمرش دراز باد چرا / تفقدی نکند طوطی شکرخا را؟

    شکرفروش، که عمرش دراز باد، چرا از طوطیِ شکرخوار دلجویی نمی‌کند؟

  3. غرور حسنت اجازت مگر نداد ای گل / که پرسشی نکنی عندلیب شیدا را

    ای گل، مگر غرورِ زیبایی‌ات اجازه نداد که از بلبلِ شیدا احوالی بپرسی؟

  4. به خلق و لطف توان کرد صید اهل نظر / به بند و دام نگیرند مرغ دانا را

    اهلِ نظر را با خوش‌خویی و لطف می‌توان شکار کرد؛ پرندهٔ دانا را با بند و دام نمی‌گیرند.

  5. ندانم از چه سبب رنگ آشنایی نیست / سهی‌قدان سیه‌‌چشم ماه‌سیما را

    نمی‌دانم به چه سبب، بلندقامتانِ سیه‌چشمِ ماه‌رو رنگِ آشنایی ندارند.

  6. چو با حبیب نشینی و باده پیمایی / به یاد دار محبان بادپیما را

    وقتی با حبیب می‌نشینی و باده می‌نوشی، دوستانِ بادپیما (بی‌حاصل‌مانده) را به یاد آور.

  7. جز این قدر نتوان گفت در جمال تو عیب / که وضع مهر و وفا نیست روی زیبا را

    در زیباییِ تو جز این عیبی نمی‌توان گفت که رسمِ مهر و وفا در روی زیبا نیست.

  8. در آسمان نه عجب گر به گفتهٔ حافظ / سرود زهره به رقص آورد مسیحا را

    در آسمان شگفت نیست اگر با سخنِ حافظ، آوازِ زهره مسیحا را به رقص آورد.

تعبیر فال

از بی‌توجهی کسی که دوستش دارید دل‌آزرده‌اید و چشم‌به‌راه خبری از او هستید. با گله و اجبار به جایی نمی‌رسید؛ مهربانی و خوش‌خلقی است که دل‌ها را به دست می‌آورد. پیام خود را با نرمی برسانید و صبور باشید. سخن و هنر شما اثر خواهد کرد.

درباره این غزل

از پرآوازه‌ترین غزل‌های آغازِ دیوان، که بیتِ چهارمش به مَثَل بدل شده است: «به خلق و لطف توان کرد صیدِ اهلِ نظر / به بند و دام نگیرند مرغِ دانا را». بیتِ پایانی از لاف‌های شاعرانهٔ حافظ است: شعرش در آسمان زهره را به آواز و مسیحا را به رقص درمی‌آورد.

موضوع‌ها: صبر · زیبایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا