غزل ۳: اگر آن ترک شیرازی به‌‌ دست‌ آرد دل ما را

اگر آن ترک شیرازی به‌‌ دست‌ آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت
کنار آب رکناباد و گل‌گشت مصلا را

فغان! کاین لولیان شوخ شیرین‌کار شهرآشوب
چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را

ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی‌ است
به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را؟

من از آن حسن روزافزون که یوسف داشت دانستم
که عشق از پردهٔ عصمت برون آرد زلیخا را

اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم
جواب تلخ می‌زیبد لب لعل شکرخا را

نصیحت گوش کن جانا که از جان دوست‌تر دارند
جوانان سعادتمند پند پیر دانا را

حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را

غزل گفتی و در سفتی بیا و خوش بخوان حافظ
که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را

معنی ابیات

  1. اگر آن ترک شیرازی به‌‌ دست‌ آرد دل ما را / به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

    اگر آن ترکِ شیرازی دلِ ما را به دست آورد، سمرقند و بخارا را به خالِ سیاهش می‌بخشم.

  2. بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت / کنار آب رکناباد و گل‌گشت مصلا را

    ساقی، باقیِ باده را بده، که در بهشت کنارِ آبِ رکن‌آباد و گردشگاهِ مصلا را نخواهی یافت.

  3. فغان! کاین لولیان شوخ شیرین‌کار شهرآشوب / چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را

    فغان از این کولیانِ شوخِ شیرین‌کارِ شهرآشوب، که چنان صبر را از دل بردند که ترکان سفرهٔ یغما را.

  4. ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی‌ است / به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را؟

    زیباییِ یار از عشقِ ناتمامِ ما بی‌نیاز است؛ روی زیبا چه نیازی به آب و رنگ و خال و خط دارد؟

  5. من از آن حسن روزافزون که یوسف داشت دانستم / که عشق از پردهٔ عصمت برون آرد زلیخا را

    من از آن زیباییِ روزافزون که یوسف داشت دانستم که عشق زلیخا را از پردهٔ پاکدامنی بیرون می‌آورد.

  6. اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم / جواب تلخ می‌زیبد لب لعل شکرخا را

    اگر دشنام بدهی یا نفرین کنی، دعایت می‌گویم؛ پاسخِ تلخ هم برازندهٔ لبِ لعلِ شکرخاست.

  7. نصیحت گوش کن جانا که از جان دوست‌تر دارند / جوانان سعادتمند پند پیر دانا را

    ای جان، پند را گوش کن، که جوانانِ خوشبخت پندِ پیرِ دانا را از جان دوست‌تر دارند.

  8. حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو / که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را

    از نوازنده و باده سخن بگو و رازِ روزگار را کمتر بجوی، که کسی این معما را با دانش نگشود و نمی‌گشاید.

  9. غزل گفتی و در سفتی بیا و خوش بخوان حافظ / که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را

    حافظ، غزل گفتی و مروارید سفتی؛ بیا و خوش بخوان، که آسمان بر شعرِ تو گردنبندِ ثریا را نثار می‌کند.

تعبیر فال

دل شما در گرو کسی یا چیزی است که حاضرید برایش از هر چه دارید بگذرید. قدر امروز و خوشی‌های در دسترس را بدانید و عمر را به گشودن رازهای ناگشودنی نگذرانید. از سخن تلخ نرنجید و پند بزرگ‌ترها را بشنوید. هنر و سخن شما ارزشمند است و به‌زودی قدر آن شناخته می‌شود.

درباره این غزل

شاید مشهورترین غزلِ حافظ، با مطلعِ «اگر آن ترکِ شیرازی به دست آرد دلِ ما را / به خالِ هندویش بخشم سمرقند و بخارا را». بیتِ دوم از دو جای نامدارِ شیراز یاد می‌کند، رکن‌آباد و مصلا، و آرامگاهِ حافظ نیز در همان مصلاست. داستانی مشهور، که درستی‌اش روشن نیست، می‌گوید تیمور حافظ را برای همین بیت بازخواست کرد.

موضوع‌ها: عشق · شادی و غنیمت دم · ازدواج · زیبایی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا