غزل ۲۹۵: سحر به بوی گلستان دمی شدم در باغ
سحر به بوی گلستان دمی شدم در باغ
که تا چو بلبل بیدل کنم علاج دماغ
به جلوهٔ گل سوری نگاه میکردم
که بود در شب تیره به روشنی چو چراغ
چنان به حسن و جوانی خویشتن مغرور
که داشت از دل بلبل هزار گونه فراغ
گشاده نرگس رعنا ز حسرت آب از چشم
نهاده لاله ز سودا به جان و دل صد داغ
زبان کشیده چو تیغی به سرزنش سوسن
دهان گشاده شقایق چو مردم ایغاغ
یکی چو باده پرستان صراحی اندر دست
یکی چو ساقی مستان به کف گرفته ایاغ
نشاط و عیش و جوانی چو گل غنیمت دان
که حافظا نبود بر رسول غیر بلاغ
معنی ابیات
سحر به بوی گلستان دمی شدم در باغ / که تا چو بلبل بیدل کنم علاج دماغ
سحرگاه به بوی گلستان دمی به باغ رفتم، تا مانندِ بلبلِ بیدل حالم را بهتر کنم.
به جلوهٔ گل سوری نگاه میکردم / که بود در شب تیره به روشنی چو چراغ
به جلوهٔ گلِ سرخ نگاه میکردم، که در شبِ تیره مانندِ چراغ روشن بود.
چنان به حسن و جوانی خویشتن مغرور / که داشت از دل بلبل هزار گونه فراغ
چنان به زیبایی و جوانیِ خود مغرور بود که از دلِ بلبل هزارگونه بیخیالی داشت.
گشاده نرگس رعنا ز حسرت آب از چشم / نهاده لاله ز سودا به جان و دل صد داغ
نرگسِ رعنا از حسرت اشک از چشم روان کرده بود، و لاله از سودا صد داغ بر دل و جان نهاده بود.
زبان کشیده چو تیغی به سرزنش سوسن / دهان گشاده شقایق چو مردم ایغاغ
سوسن مانندِ تیغی زبان به سرزنش کشیده بود، و شقایق مانندِ سخنچینان دهان گشوده بود.
یکی چو باده پرستان صراحی اندر دست / یکی چو ساقی مستان به کف گرفته ایاغ
یکی مانندِ بادهپرستان صراحی به دست داشت، و یکی مانندِ ساقیِ مستان جام به کف گرفته بود.
نشاط و عیش و جوانی چو گل غنیمت دان / که حافظا نبود بر رسول غیر بلاغ
ای حافظ، شادی و عیش و جوانی را مانندِ گل غنیمت بدان، که بر پیامبر جز رساندنِ پیام نیست.
تعبیر فال
برای آرام گرفتن به دامان طبیعت یا جایی خوش رفتهاید. در آنجا میبینید که زیبارویان به خود مغرورند و دلدادگان در رنج، و هر کس سرگرم کار خویش است. این فال پندی ساده دارد: جوانی و شادی را تا هست غنیمت بدانید. آنچه باید گفته شود گفته شد؛ پذیرفتنش با شماست.
- نیت کلی: جوانی و شادی را تا هست غنیمت بدانید.
- عشق: زیبارویان به خود مغرورند و دلدادگان در رنج؛ هر کس سرگرمِ کارِ خویش است، این را بپذیرید.
- کار: آنچه باید گفته شود گفته شد؛ پذیرفتنش با شماست.
- سفر: گردشی سحرگاهی در باغ و طبیعت حالتان را خوب میکند.
درباره این غزل
غزلی در وصفِ باغی سحرگاهی، که هر گل در آن نقشی دارد: گلِ سرخ مغرور، نرگس گریان، لاله داغدار، سوسن زباندراز و شقایق سخنچین. بیتِ پایانی عبارتی قرآنی را به کار میبرد، «بر پیامبر جز رساندن نیست»: حافظ پند را گفته است؛ پذیرفتنش با شنونده است.
موضوعها: عشق · شادی و غنیمت دم · دلشکستگی · زیبایی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز