غزل ۱۱۹: دلی که غیب نمای است و جام جم دارد

دلی که غیب نمای است و جام جم دارد
ز خاتمی که دمی گم شود، چه غم دارد؟

به خط و خال گدایان مده خزینهٔ دل
به دست شاهوشی ده که محترم دارد

نه هر درخت تحمل کند جفای خزان
غلام همت سروم که این قدم دارد

رسید موسم آن کز طرب چو نرگس مست
نهد به پای قدح هر که شش درم دارد

زر از بهای می اکنون چو گل دریغ مدار
که عقل کل به صدت عیب متهم دارد

ز سر غیب کس آگاه نیست، قصه مخوان
کدام محرم دل ره در این حرم دارد؟

دلم که لاف تجرد زدی، کنون صد شغل
به بوی زلف تو با باد صبحدم دارد

مراد دل ز که پرسم؟ که نیست دلداری
که جلوهٔ نظر و شیوهٔ کرم دارد

ز جیب خرقهٔ حافظ چه طرف بتوان بست
که ما صمد طلبیدیم و او صنم دارد

معنی ابیات

  1. دلی که غیب نمای است و جام جم دارد / ز خاتمی که دمی گم شود، چه غم دارد؟

    دلی که غیب‌نماست و جامِ جم دارد، از گم شدنِ دمیِ یک انگشتری چه غم دارد؟

  2. به خط و خال گدایان مده خزینهٔ دل / به دست شاهوشی ده که محترم دارد

    گنجینهٔ دل را به خط و خالِ گدایان مده؛ آن را به دستِ شاه‌وشی بده که گرامی‌اش بدارد.

  3. نه هر درخت تحمل کند جفای خزان / غلام همت سروم که این قدم دارد

    هر درختی تحملِ ستمِ پاییز را ندارد؛ غلامِ همتِ سروم که این پایداری را دارد.

  4. رسید موسم آن کز طرب چو نرگس مست / نهد به پای قدح هر که شش درم دارد

    فصلِ آن رسید که هر کس شش درم دارد، از شادی مانندِ نرگسِ مست، آن را پای جام بنهد.

  5. زر از بهای می اکنون چو گل دریغ مدار / که عقل کل به صدت عیب متهم دارد

    اکنون مانندِ گل زر را از بهای باده دریغ مدار، که عقلِ کل تو را به صد عیب متهم می‌کند.

  6. ز سر غیب کس آگاه نیست، قصه مخوان / کدام محرم دل ره در این حرم دارد؟

    کسی از رازِ غیب آگاه نیست، قصه مخوان؛ کدام محرمِ دل به این حرم راه دارد؟

  7. دلم که لاف تجرد زدی، کنون صد شغل / به بوی زلف تو با باد صبحدم دارد

    دلم که لافِ وارستگی می‌زد، اکنون به بوی زلفِ تو صد کار با بادِ صبحگاهی دارد.

  8. مراد دل ز که پرسم؟ که نیست دلداری / که جلوهٔ نظر و شیوهٔ کرم دارد

    مرادِ دل را از که بپرسم؟ که دلداری نیست که جلوهٔ نظر و شیوهٔ بزرگواری داشته باشد.

  9. ز جیب خرقهٔ حافظ چه طرف بتوان بست / که ما صمد طلبیدیم و او صنم دارد

    از جیبِ خرقهٔ حافظ چه بهره‌ای می‌توان برد، که ما خدای بی‌نیاز (صمد) را جستیم و او بت (صنم) دارد.

تعبیر فال

دل شما روشن و بیناست؛ برای چیز اندکی که از دست رفته غم نخورید. دل خود را به هر کسی نسپارید و آن را به کسی بدهید که قدرش را بداند. در سختی‌ها چون سرو پایدار بمانید. اکنون هنگام گشاده‌دستی و شادی است؛ خست نورزید. از راز آینده کسی آگاه نیست.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ نخستش به داستانِ گم شدنِ انگشتریِ سلیمان اشاره دارد: دلی که جامِ جم دارد، از گم شدنِ خاتم غمی ندارد. بیتِ سوم سرو را به پایداری در برابرِ خزان می‌ستاید، و بیتِ پایانی با بازیِ «صمد» و «صنم» به خود طعنه می‌زند.

موضوع‌ها: عشق · شادی و غنیمت دم · کامیابی و کار · پول و دارایی · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا