غزل ۱۲۰: بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه‌بان دارد

بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه‌بان دارد
بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد

غبار خط بپوشانید خورشید رخش یا رب
بقای جاودانش ده، که حسن جاودان دارد

چو عاشق می‌شدم گفتم که بردم گوهر مقصود
ندانستم که این دریا چه موج خون‌فشان دارد

ز چشمت جان نشاید برد کز هر سو که می‌بینم
کمین از گوشه‌ای کرده‌ست و تیر اندر کمان دارد

چو دام طره افشاند ز گرد خاطر عشاق
به غماز صبا گوید که راز ما نهان دارد

بیفشان جرعه‌ای بر خاک و حال اهل دل بشنو
که از جمشید و کیخسرو، فراوان داستان دارد

چو در رویت بخندد گل، مشو در دامش ای بلبل
که بر گل اعتمادی نیست، گر حسن جهان دارد

خدا را، داد من بستان از او ای شحنهٔ مجلس
که می با دیگری خورده‌ست و با من سر گران دارد

به فتراک ار همی‌بندی خدا را زود صیدم کن
که آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد

ز سرو قد دلجویت مکن محروم چشمم را
بدین سرچشمه‌اش بنشان که خوش آبی روان دارد

ز خوف هجرم ایمن کن اگر امید آن داری
که از چشم بداندیشان خدایت در امان دارد

چه عذر بخت خود گویم؟ که آن عیار شهرآشوب
به تلخی کشت حافظ را و شکر در دهان دارد

معنی ابیات

  1. بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه‌بان دارد / بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد

    زیبارویی دارم که گردِ گلِ چهره‌اش سایبانی از سنبلِ زلف دارد؛ بهارِ چهره‌اش خطی به خونِ ارغوان دارد.

  2. غبار خط بپوشانید خورشید رخش یا رب / بقای جاودانش ده، که حسن جاودان دارد

    خدایا، غبارِ خط (موی تازه‌رسته) خورشیدِ رخش را پوشاند؛ او را جاودانه بدار، که زیباییِ جاودان دارد.

  3. چو عاشق می‌شدم گفتم که بردم گوهر مقصود / ندانستم که این دریا چه موج خون‌فشان دارد

    وقتی عاشق می‌شدم گفتم گوهرِ مقصود را بردم؛ ندانستم که این دریا چه موجِ خون‌افشانی دارد.

  4. ز چشمت جان نشاید برد کز هر سو که می‌بینم / کمین از گوشه‌ای کرده‌ست و تیر اندر کمان دارد

    از چشمِ تو نمی‌توان جان به در برد، که از هر سو که می‌بینم، از گوشه‌ای کمین کرده و تیر در کمان دارد.

  5. چو دام طره افشاند ز گرد خاطر عشاق / به غماز صبا گوید که راز ما نهان دارد

    وقتی دامِ زلف را از گردِ دلِ عاشقان می‌افشاند، به صبای سخن‌چین می‌گوید که رازِ ما را پنهان دارد.

  6. بیفشان جرعه‌ای بر خاک و حال اهل دل بشنو / که از جمشید و کیخسرو، فراوان داستان دارد

    جرعه‌ای بر خاک بیفشان و حالِ اهلِ دل را بشنو، که از جمشید و کیخسرو داستان‌های فراوان دارد.

  7. چو در رویت بخندد گل، مشو در دامش ای بلبل / که بر گل اعتمادی نیست، گر حسن جهان دارد

    ای بلبل، وقتی گل در رویت می‌خندد، در دامش مرو، که بر گل اعتمادی نیست، هرچند زیباییِ جهان را دارد.

  8. خدا را، داد من بستان از او ای شحنهٔ مجلس / که می با دیگری خورده‌ست و با من سر گران دارد

    ای داروغهٔ مجلس، تو را به خدا دادِ مرا از او بستان، که باده را با دیگری نوشیده و با من سرِ سنگینی دارد.

  9. به فتراک ار همی‌بندی خدا را زود صیدم کن / که آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد

    اگر به فتراک می‌بندی، تو را به خدا زود شکارم کن، که در تأخیر آفت‌هاست و جوینده را زیان دارد.

  10. ز سرو قد دلجویت مکن محروم چشمم را / بدین سرچشمه‌اش بنشان که خوش آبی روان دارد

    چشمم را از سروِ قامتِ دلجویت محروم مکن؛ آن را بر این سرچشمه بنشان، که آبی خوش و روان دارد.

  11. ز خوف هجرم ایمن کن اگر امید آن داری / که از چشم بداندیشان خدایت در امان دارد

    اگر امیدواری که خدا تو را از چشمِ بداندیشان در امان دارد، مرا از ترسِ جدایی ایمن کن.

  12. چه عذر بخت خود گویم؟ که آن عیار شهرآشوب / به تلخی کشت حافظ را و شکر در دهان دارد

    از بختِ خود چه عذری بگویم؟ که آن عیارِ شهرآشوب حافظ را به تلخی کشت و شکر در دهان دارد.

تعبیر فال

گمان می‌کردید با دل دادن به مراد رسیده‌اید، اما این راه موج و خطر بسیار دارد. به لبخند و ظاهر خوش کسی زود اعتماد نکنید. شاید او به دیگری نیز توجه دارد و با شما سرد است؛ حق خود را بخواهید. کار را به تأخیر نیندازید که در درنگ زیان است. از او بخواهید تکلیفتان را روشن کند.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «دارد». بیتِ سوم تجربه‌ای آشنا را بیان می‌کند، «ندانستم که این دریا چه موجِ خون‌فشان دارد»، و بیتِ نهم پندی روشن دارد: «که آفت‌هاست در تأخیر». بیتِ هفتم بلبل را از اعتماد به لبخندِ گل برحذر می‌دارد.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · زیبایی · آغاز دوباره · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا