غزل ۳۷: بیا که قصر امل سخت سستبنیادست
بیا که قصر امل سخت سستبنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست
چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب
سروش عالم غیبم چه مژدهها دادست
که ای بلندنظر شاهباز سدرهنشین
نشیمن تو نه این کنج محنتآبادست
تو را ز کنگرهٔ عرش میزنند صفیر
ندانمت که در این دامگه چه افتادست
نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر
که این حدیث، ز پیر طریقتم یادست
غم جهان مخور و پند من مبر از یاد
که این لطیفهٔ عشقم ز رهروی یادست
رضا به داده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست
مجو درستی عهد از جهان سستنهاد
که این عجوز، عروس هزاردامادست
نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل
بنال بلبل بیدل که جای فریادست
حسد چه میبری ای سستنظم بر حافظ؟
قبول خاطر و لطف سخن خدادادست
معنی ابیات
بیا که قصر امل سخت سستبنیادست / بیار باده که بنیاد عمر بر بادست
بیا، که کاخِ آرزو بسیار سستبنیاد است؛ باده بیاور، که بنیادِ عمر بر باد است.
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود / ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست
بندهٔ همتِ آن کسم که زیرِ این آسمانِ کبود، از هر چه رنگِ دلبستگی بپذیرد آزاد است.
چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب / سروش عالم غیبم چه مژدهها دادست
چه بگویم که دیشب در میکده، مست و خراب، سروشِ عالمِ غیب چه مژدهها به من داد!
که ای بلندنظر شاهباز سدرهنشین / نشیمن تو نه این کنج محنتآبادست
که: ای شاهبازِ بلندنظرِ سدرهنشین (ساکنِ بلندترین آسمان)، آشیانهٔ تو این کنجِ رنجآباد نیست.
تو را ز کنگرهٔ عرش میزنند صفیر / ندانمت که در این دامگه چه افتادست
تو را از کنگرهٔ عرش فرامیخوانند؛ نمیدانم در این دامگاه چه بر سرت آمده است.
نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر / که این حدیث، ز پیر طریقتم یادست
پندی به تو میدهم؛ به یاد بسپار و به کار ببند، که این سخن را از پیرِ طریقت به یاد دارم.
غم جهان مخور و پند من مبر از یاد / که این لطیفهٔ عشقم ز رهروی یادست
غمِ جهان را مخور و پندِ مرا از یاد مبر، که این نکتهٔ لطیفِ عشق را از رهروی به یاد دارم.
رضا به داده بده وز جبین گره بگشای / که بر من و تو در اختیار نگشادست
به آنچه دادهاند رضا بده و گره از پیشانی بگشا، که درِ اختیار بر من و تو گشوده نیست.
مجو درستی عهد از جهان سستنهاد / که این عجوز، عروس هزاردامادست
از جهانِ سستنهاد درستیِ پیمان مخواه، که این پیرزن عروسِ هزار داماد است.
نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل / بنال بلبل بیدل که جای فریادست
در لبخندِ گل نشانی از پیمان و وفا نیست؛ ای بلبلِ بیدل، بنال، که جای فریاد است.
حسد چه میبری ای سستنظم بر حافظ؟ / قبول خاطر و لطف سخن خدادادست
ای سستسخن، چرا بر حافظ رشک میبری؟ پسندِ دلها و لطفِ سخن خدادادی است.
تعبیر فال
به آرزوهای دور و دراز دل نبندید که بنیاد دنیا سست است. شما برای جایی بالاتر از این گرفتاریها ساخته شدهاید؛ خود را دستکم نگیرید. غم دنیا را نخورید، به آنچه دارید خرسند باشید و گره از پیشانی بگشایید. از دنیا وفا نخواهید و به حسادت دیگران اعتنا نکنید.
- نیت کلی: به آرزوهای دور و دراز دل نبندید؛ بنیادِ دنیا سست است.
- عشق: از دنیا و از هیچکس وفای کامل نخواهید؛ به آنچه دارید خرسند باشید و گره از پیشانی بگشایید.
- کار: شما برای جایی بالاتر از این گرفتاریها ساخته شدهاید؛ خود را دستکم نگیرید و به حسادتِ دیگران اعتنا نکنید.
- سفر: سبکبار باشید؛ دلبستگیِ کمتر راه را آسانتر میکند.
درباره این غزل
از پرآوازهترین غزلهای حافظ دربارهٔ ناپایداریِ دنیا و آزادگی، با بیتِ «غلامِ همتِ آنم که زیرِ چرخِ کبود / ز هرچه رنگِ تعلق پذیرد آزادست». بیتهای چهارم و پنجم انسان را شاهبازی آسمانی میدانند که در دامگاهِ جهان گرفتار شده، و بیتِ نهم دنیا را «عروسِ هزارداماد» میخواند.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · ازدواج · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز