غزل ۳۷: بیا که قصر امل سخت سست‌بنیادست

بیا که قصر امل سخت سست‌بنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست

چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب
سروش عالم غیبم چه مژده‌ها دادست

که ای بلندنظر شاهباز سدره‌نشین
نشیمن تو نه این کنج محنت‌آبادست

تو را ز کنگرهٔ عرش می‌زنند صفیر
ندانمت که در این دامگه چه افتادست

نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر
که این حدیث، ز پیر طریقتم یادست

غم جهان مخور و پند من مبر از یاد
که این لطیفهٔ عشقم ز رهروی یادست

رضا به داده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست

مجو درستی عهد از جهان سست‌نهاد
که این عجوز، عروس هزاردامادست

نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل
بنال بلبل بی‌دل که جای فریادست

حسد چه می‌بری ای سست‌نظم بر حافظ؟
قبول خاطر و لطف سخن خدادادست

معنی ابیات

  1. بیا که قصر امل سخت سست‌بنیادست / بیار باده که بنیاد عمر بر بادست

    بیا، که کاخِ آرزو بسیار سست‌بنیاد است؛ باده بیاور، که بنیادِ عمر بر باد است.

  2. غلام همت آنم که زیر چرخ کبود / ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست

    بندهٔ همتِ آن کسم که زیرِ این آسمانِ کبود، از هر چه رنگِ دلبستگی بپذیرد آزاد است.

  3. چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب / سروش عالم غیبم چه مژده‌ها دادست

    چه بگویم که دیشب در میکده، مست و خراب، سروشِ عالمِ غیب چه مژده‌ها به من داد!

  4. که ای بلندنظر شاهباز سدره‌نشین / نشیمن تو نه این کنج محنت‌آبادست

    که: ای شاهبازِ بلندنظرِ سدره‌نشین (ساکنِ بلندترین آسمان)، آشیانهٔ تو این کنجِ رنج‌آباد نیست.

  5. تو را ز کنگرهٔ عرش می‌زنند صفیر / ندانمت که در این دامگه چه افتادست

    تو را از کنگرهٔ عرش فرامی‌خوانند؛ نمی‌دانم در این دامگاه چه بر سرت آمده است.

  6. نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر / که این حدیث، ز پیر طریقتم یادست

    پندی به تو می‌دهم؛ به یاد بسپار و به کار ببند، که این سخن را از پیرِ طریقت به یاد دارم.

  7. غم جهان مخور و پند من مبر از یاد / که این لطیفهٔ عشقم ز رهروی یادست

    غمِ جهان را مخور و پندِ مرا از یاد مبر، که این نکتهٔ لطیفِ عشق را از رهروی به یاد دارم.

  8. رضا به داده بده وز جبین گره بگشای / که بر من و تو در اختیار نگشادست

    به آنچه داده‌اند رضا بده و گره از پیشانی بگشا، که درِ اختیار بر من و تو گشوده نیست.

  9. مجو درستی عهد از جهان سست‌نهاد / که این عجوز، عروس هزاردامادست

    از جهانِ سست‌نهاد درستیِ پیمان مخواه، که این پیرزن عروسِ هزار داماد است.

  10. نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل / بنال بلبل بی‌دل که جای فریادست

    در لبخندِ گل نشانی از پیمان و وفا نیست؛ ای بلبلِ بی‌دل، بنال، که جای فریاد است.

  11. حسد چه می‌بری ای سست‌نظم بر حافظ؟ / قبول خاطر و لطف سخن خدادادست

    ای سست‌سخن، چرا بر حافظ رشک می‌بری؟ پسندِ دل‌ها و لطفِ سخن خدادادی است.

تعبیر فال

به آرزوهای دور و دراز دل نبندید که بنیاد دنیا سست است. شما برای جایی بالاتر از این گرفتاری‌ها ساخته شده‌اید؛ خود را دست‌کم نگیرید. غم دنیا را نخورید، به آنچه دارید خرسند باشید و گره از پیشانی بگشایید. از دنیا وفا نخواهید و به حسادت دیگران اعتنا نکنید.

درباره این غزل

از پرآوازه‌ترین غزل‌های حافظ دربارهٔ ناپایداریِ دنیا و آزادگی، با بیتِ «غلامِ همتِ آنم که زیرِ چرخِ کبود / ز هرچه رنگِ تعلق پذیرد آزادست». بیت‌های چهارم و پنجم انسان را شاهبازی آسمانی می‌دانند که در دامگاهِ جهان گرفتار شده، و بیتِ نهم دنیا را «عروسِ هزارداماد» می‌خواند.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · ازدواج · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا