غزل ۵۳: منم که گوشهٔ میخانه، خانقاه من است
منم که گوشهٔ میخانه، خانقاه من است
دعای پیر مغان، ورد صبحگاه من است
گرم ترانهٔ چنگ صبوح نیست چه باک
نوای من به سحر، آه عذرخواه من است
ز پادشاه و گدا، فارغم بحمدالله
گدای خاک در دوست، پادشاه من است
غرض ز مسجد و میخانهام، وصال شماست
جز این خیال ندارم، خدا، گواه من است
مگر به تیغ اجل، خیمه برکنم ور نی
رمیدن از در دولت، نه رسم و راه من است
از آن زمان که بر این آستان نهادم روی
فراز مسند خورشید، تکیهگاه من است
گناه اگرچه نبود اختیار ما، «حافظ»!
تو در طریق ادب باش، گو گناه من است
معنی ابیات
منم که گوشهٔ میخانه، خانقاه من است / دعای پیر مغان، ورد صبحگاه من است
منم که گوشهٔ میخانه خانقاهِ من است، و دعای پیرِ مغان وِردِ صبحگاهِ من.
گرم ترانهٔ چنگ صبوح نیست چه باک / نوای من به سحر، آه عذرخواه من است
اگر ترانهٔ چنگِ صبحگاهی ندارم، چه باک؟ نوای من در سحر، آهِ پوزشخواهِ من است.
ز پادشاه و گدا، فارغم بحمدالله / گدای خاک در دوست، پادشاه من است
خدا را شکر که از پادشاه و گدا بینیازم؛ گدای خاکِ درِ دوست، پادشاهِ من است.
غرض ز مسجد و میخانهام، وصال شماست / جز این خیال ندارم، خدا، گواه من است
مقصودم از مسجد و میخانه وصالِ شماست؛ جز این خیالی ندارم، خدا گواهِ من است.
مگر به تیغ اجل، خیمه برکنم ور نی / رمیدن از در دولت، نه رسم و راه من است
مگر با تیغِ مرگ خیمه برکنم، وگرنه گریختن از درِ دولت رسم و راهِ من نیست.
از آن زمان که بر این آستان نهادم روی / فراز مسند خورشید، تکیهگاه من است
از آن زمان که بر این آستان روی نهادم، بالای مسندِ خورشید تکیهگاهِ من است.
گناه اگرچه نبود اختیار ما، «حافظ»! / تو در طریق ادب باش، گو گناه من است
حافظ، هرچند گناه در اختیارِ ما نبود، تو در راهِ ادب باش و بگو گناه از من است.
تعبیر فال
شما راه خود را یافتهاید و به جاه و مال دیگران چشم ندارید؛ این بینیازی سرمایهٔ شماست. نیت شما پاک است و مقصودتان روشن. از دری که به آن دل بستهاید روی برنگردانید که بخت شما آنجاست. اگر خطایی پیش آمد، بهانه نیاورید و فروتنانه آن را بپذیرید.
- نیت کلی: راهِ خود را یافتهاید و به جاه و مالِ دیگران چشم ندارید؛ این بینیازی سرمایهٔ شماست.
- عشق: نیتتان پاک و مقصودتان روشن است؛ از دری که به آن دل بستهاید روی برنگردانید.
- کار: اگر خطایی پیش آمد، بهانه نیاورید و فروتنانه آن را بپذیرید؛ بختتان در همین آستان است.
- سفر: ماندن در جایی که بختتان آنجاست بهتر از رفتن است.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «من است» در بینیازی از پادشاه و گدا و دلبستگی به یک آستان. بیتِ چهارم، «غرض ز مسجد و میخانهام وصالِ شماست»، از پرنقلترین بیتهای حافظ است، و بیتِ پایانی ادبی ظریف را میآموزد: حتی اگر گناه از تقدیر باشد، آن را به گردن بگیر.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز