غزل ۱۶: خمی که ابروی شوخ تو در کمان انداخت
خمی که ابروی شوخ تو در کمان انداخت
به قصد جان من زار ناتوان انداخت
نبود نقش دو عالم، که رنگ الفت بود
زمانه طرح محبت، نه این زمان انداخت
به یک کرشمه که نرگس به خودفروشی کرد
فریب چشم تو صد فتنه در جهان انداخت
شرابخورده و خویکرده میروی به چمن
که آب روی تو آتش در ارغوان انداخت
به بزمگاه چمن، دوش، مست، بگذشتم
چو از دهان توام غنچه در گمان انداخت
بنفشه طرهٔ مفتول خود گره میزد
صبا حکایت زلف تو در میان انداخت
ز شرم آن که به روی تو نسبتش کردم
سمن به دست صبا، خاک در دهان انداخت
من از ورع، می و مطرب ندیدمی زین پیش
هوای مغبچگانم در این و آن انداخت
کنون به آب می لعل، خرقه میشویم
نصیبهٔ ازل از خود نمیتوان انداخت
مگر گشایش حافظ در این خرابی بود
که بخشش ازلش، در می مغان انداخت
جهان به کام من اکنون شود که دور زمان
مرا به بندگی خواجهٔ جهان انداخت
معنی ابیات
خمی که ابروی شوخ تو در کمان انداخت / به قصد جان من زار ناتوان انداخت
خمی که ابروی شوخِ تو در کمان انداخت، آن را به قصدِ جانِ منِ زار و ناتوان انداخت.
نبود نقش دو عالم، که رنگ الفت بود / زمانه طرح محبت، نه این زمان انداخت
هنوز نقشِ دو جهان نبود که رنگِ الفت بود؛ روزگار طرحِ محبت را نه در این زمان انداخت.
به یک کرشمه که نرگس به خودفروشی کرد / فریب چشم تو صد فتنه در جهان انداخت
با یک کرشمه که نرگس در خودنمایی کرد، فریبِ چشمِ تو صد فتنه در جهان انداخت.
شرابخورده و خویکرده میروی به چمن / که آب روی تو آتش در ارغوان انداخت
بادهنوشیده و عرقکرده به چمن میروی، که آبِ روی تو آتش در ارغوان انداخت.
به بزمگاه چمن، دوش، مست، بگذشتم / چو از دهان توام غنچه در گمان انداخت
دیشب مست به بزمگاهِ چمن گذشتم، وقتی غنچه مرا به گمانِ دهانِ تو انداخت.
بنفشه طرهٔ مفتول خود گره میزد / صبا حکایت زلف تو در میان انداخت
بنفشه گیسوی تابیدهٔ خود را گره میزد؛ صبا حکایتِ زلفِ تو را در میان انداخت.
ز شرم آن که به روی تو نسبتش کردم / سمن به دست صبا، خاک در دهان انداخت
از شرمِ آنکه آن را به روی تو نسبت دادم، یاسمن به دستِ صبا خاک در دهانِ خود انداخت.
من از ورع، می و مطرب ندیدمی زین پیش / هوای مغبچگانم در این و آن انداخت
من از پرهیزگاری پیش از این باده و نوازنده ندیده بودم؛ هوای مغبچگان مرا در این و آن انداخت.
کنون به آب می لعل، خرقه میشویم / نصیبهٔ ازل از خود نمیتوان انداخت
اکنون خرقه را با آبِ بادهٔ لعلگون میشویم؛ نصیبِ ازل را نمیتوان از خود دور انداخت.
مگر گشایش حافظ در این خرابی بود / که بخشش ازلش، در می مغان انداخت
مگر گشایشِ کارِ حافظ در همین خرابی بود، که بخششِ ازلیاش او را در بادهٔ مغان انداخت.
جهان به کام من اکنون شود که دور زمان / مرا به بندگی خواجهٔ جهان انداخت
اکنون جهان به کامِ من میشود، که گردشِ زمان مرا به بندگیِ خواجهٔ جهان انداخت.
تعبیر فال
دلبستگی شما تازه نیست و ریشه در سرنوشت دارد؛ با آن نجنگید. آنچه زمانی از آن پرهیز میکردید اکنون راه شما شده و همین دگرگونی سبب گشایش کارتان است. آنچه از ازل نصیب شماست به شما میرسد. به زودی با پشتیبانی شخصی بزرگ، روزگار به کامتان خواهد شد.
- نیت کلی: آنچه از ازل نصیبِ شماست به شما میرسد؛ با سرنوشتِ خود نجنگید.
- عشق: دلبستگیِ شما تازه نیست و ریشه در سرنوشت دارد؛ آن را بپذیرید.
- کار: آنچه زمانی از آن پرهیز میکردید اکنون راهِ شما شده و همین دگرگونی سببِ گشایش است؛ با پشتیبانیِ شخصی بزرگ کار به کام میشود.
- سفر: سفری که ناخواسته پیش آمده، راهِ تازهای میگشاید.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «انداخت» که بیتِ دومش اندیشهٔ ازلی بودنِ عشق را میگوید: «نبود نقشِ دو عالم که رنگِ الفت بود». بیتِ نهم، «نصیبهٔ ازل از خود نمیتوان انداخت»، از بیتهای پرتکرار در بحثِ تقدیر در شعرِ حافظ است.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز