غزل ۳۸: بی مهر رخت روز مرا نور نماندست
بی مهر رخت روز مرا نور نماندست
وز عمر، مرا جز شب دیجور نماندست
هنگام وداع تو ز بس گریه که کردم
دور از رخ تو، چشم مرا نور نماندست
میرفت خیال تو ز چشم من و میگفت
هیهات از این گوشه که معمور نماندست
وصل تو اجل را ز سرم دور همیداشت
از دولت هجر تو کنون دور نماندست
نزدیک شد آن دم که رقیب تو بگوید
دور از رخت این خستهٔ رنجور نماندست
صبر است مرا چارهٔ هجران تو لیکن
چون صبر توان کرد که مقدور نماندست؟
در هجر تو گر چشم مرا آب روان است
گو خون جگر ریز که معذور نماندست
حافظ، ز غم از گریه نپرداخت به خنده
ماتم زده را داعیهٔ سور نماندست
معنی ابیات
بی مهر رخت روز مرا نور نماندست / وز عمر، مرا جز شب دیجور نماندست
بی مهرِ (خورشیدِ) رویت، روزِ مرا نوری نمانده است و از عمر جز شبِ تاریک برایم نمانده است.
هنگام وداع تو ز بس گریه که کردم / دور از رخ تو، چشم مرا نور نماندست
هنگامِ وداعِ تو از بس گریه کردم، دور از رویت چشمم را نوری نمانده است.
میرفت خیال تو ز چشم من و میگفت / هیهات از این گوشه که معمور نماندست
خیالِ تو از چشمِ من میرفت و میگفت: دریغ از این گوشه که آباد نمانده است.
وصل تو اجل را ز سرم دور همیداشت / از دولت هجر تو کنون دور نماندست
وصلِ تو مرگ را از سرم دور نگه میداشت؛ اکنون از دولتِ هجرِ تو دور نمانده است.
نزدیک شد آن دم که رقیب تو بگوید / دور از رخت این خستهٔ رنجور نماندست
نزدیک است آن دم که رقیبت بگوید: دور از رویت، این خستهٔ رنجور دیگر نمانده است.
صبر است مرا چارهٔ هجران تو لیکن / چون صبر توان کرد که مقدور نماندست؟
چارهٔ هجرانِ تو صبر است، اما چگونه صبر کنم، وقتی دیگر توانی نمانده است؟
در هجر تو گر چشم مرا آب روان است / گو خون جگر ریز که معذور نماندست
اگر در هجرِ تو از چشمم آب روان است، بگو خونِ جگر بریزد، که دیگر عذری نمانده است.
حافظ، ز غم از گریه نپرداخت به خنده / ماتم زده را داعیهٔ سور نماندست
حافظ از غم، از گریه به خنده نپرداخت؛ ماتمزده را هوای جشن نمانده است.
تعبیر فال
جدایی سختی را از سر میگذرانید و روزگارتان تیره شده است. این فال از صبر سخن میگوید: هرچند توانتان کم شده، شکیبایی تنها چارهٔ این دوری است. اکنون وقت تصمیمهای تازه یا شادی نیست. غم خود را با کسی در میان بگذارید و بگذارید این شب بگذرد؛ پس از آن روشنی میآید.
- نیت کلی: جدایی سختی را از سر میگذرانید و روزگارتان تیره شده است؛ بگذارید این شب بگذرد، که پس از آن روشنی میآید.
- عشق: هرچند توانتان کم شده، شکیبایی تنها چارهٔ این دوری است؛ غمِ خود را با کسی در میان بگذارید.
- کار: اکنون وقتِ تصمیمهای بزرگ نیست؛ به خودتان فرصتِ آرام گرفتن بدهید.
- سفر: اگر سفری برای وداع است، به خود سخت نگیرید و پس از آن استراحت کنید.
درباره این غزل
غزلی سراسر اندوه با ردیفِ «نماندست» که بیت به بیت از آنچه پس از رفتنِ یار از دست رفته سخن میگوید: نورِ روز، نورِ چشم، صبر و هوای شادی. برخی شارحان آن را نیز سوگنامهای برای عزیزی ازدسترفته دانستهاند.
موضوعها: صبر · فراق و دلتنگی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز