غزل ۲۹۴: در وفای عشق تو، مشهور خوبانم چو شمع
در وفای عشق تو، مشهور خوبانم چو شمع
شبنشین کوی سربازان و رندانم چو شمع
روز و شب خوابم نمیآید به چشم غمپرست
بس که در بیماری هجر تو گریانم چو شمع
رشتهٔ صبرم به مقراض غمت ببریده شد
همچنان در آتش مهر تو سوزانم چو شمع
گر کمیت اشک گلگونم نبودی گرمرو
کی شدی روشن به گیتی راز پنهانم چو شمع؟
در میان آب و آتش همچنان سرگرم توست
این دل زار نزار اشکبارانم چو شمع
در شب هجران، مرا پروانهٔ وصلی فرست
ور نه از دردت جهانی را بسوزانم چو شمع
بی جمال عالمآرای تو روزم چون شب است
با کمال عشق تو در عین نقصانم چو شمع
کوه صبرم نرم شد چون موم در دست غمت
تا در آب و آتش عشقت گدازانم چو شمع
همچو صبحم یک نفس باقیست با دیدار تو
چهره بنما دلبرا تا جان برافشانم چو شمع
سرفرازم کن شبی از وصل خود ای نازنین
تا منور گردد از دیدارت ایوانم چو شمع
آتش مهر تو را حافظ عجب در سر گرفت
آتش دل، کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
معنی ابیات
در وفای عشق تو، مشهور خوبانم چو شمع / شبنشین کوی سربازان و رندانم چو شمع
در وفای عشقِ تو، مانندِ شمع میانِ زیبارویان شهرهام، و مانندِ شمع شبها در کوی جانبازان و رندان بیدار مینشینم.
روز و شب خوابم نمیآید به چشم غمپرست / بس که در بیماری هجر تو گریانم چو شمع
روز و شب خواب به چشمِ غمپرستم نمیآید، بس که در بیماریِ دوریِ تو مانندِ شمع گریانم.
رشتهٔ صبرم به مقراض غمت ببریده شد / همچنان در آتش مهر تو سوزانم چو شمع
رشتهٔ شکیباییام با قیچیِ غمت بریده شد (چون فتیلهٔ شمع که میچینند)، و همچنان مانندِ شمع در آتشِ مهرِ تو میسوزم.
گر کمیت اشک گلگونم نبودی گرمرو / کی شدی روشن به گیتی راز پنهانم چو شمع؟
اگر اسبِ تیزروِ اشکِ سرخم گرمرو نبود، رازِ پنهانم کی مانندِ شمع در جهان آشکار میشد؟
در میان آب و آتش همچنان سرگرم توست / این دل زار نزار اشکبارانم چو شمع
این دلِ زار و نزارِ اشکبارانم، مانندِ شمع، در میانِ آب و آتش همچنان سرگرمِ توست.
در شب هجران، مرا پروانهٔ وصلی فرست / ور نه از دردت جهانی را بسوزانم چو شمع
در شبِ جدایی پروانهٔ وصالی برایم بفرست (بازی با «پروانه»: حشره و اجازهنامه)؛ وگرنه از دردت مانندِ شمع جهانی را میسوزانم.
بی جمال عالمآرای تو روزم چون شب است / با کمال عشق تو در عین نقصانم چو شمع
بی جمالِ جهانآرایت روزم چون شب است؛ با کمالِ عشقِ تو، مانندِ شمع، در عینِ کاستنم.
کوه صبرم نرم شد چون موم در دست غمت / تا در آب و آتش عشقت گدازانم چو شمع
کوهِ صبرم در دستِ غمت مانندِ موم نرم شد، تا مانندِ شمع در آب و آتشِ عشقت آب میشوم.
همچو صبحم یک نفس باقیست با دیدار تو / چهره بنما دلبرا تا جان برافشانم چو شمع
مانندِ صبح، با دیدارِ تو تنها یک نفس از من باقی است؛ ای دلبر، چهره بنما تا مانندِ شمع جان بیفشانم.
سرفرازم کن شبی از وصل خود ای نازنین / تا منور گردد از دیدارت ایوانم چو شمع
ای نازنین، شبی با وصالِ خود سربلندم کن، تا ایوانم از دیدارت مانندِ شمع روشن شود.
آتش مهر تو را حافظ عجب در سر گرفت / آتش دل، کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
آتشِ مهرِ تو عجب در سرِ حافظ گرفت؛ آتشِ دل را کی میتوانم مانندِ شمع با آبِ دیده خاموش کنم؟
تعبیر فال
در مهر خود پابرجا و وفادارید و این وفاداری زبانزد است، اما دوری شما را میکاهد و بیخواب کرده است. شکیباییتان به پایان رسیده و رازتان با اشک آشکار شده. از او بخواهید نشانهای از دیدار بفرستد، زیرا تاب شما اندک است. یک دیدار، خانه و دلتان را روشن خواهد کرد؛ برای آن بکوشید.
- نیت کلی: وفاداری شما زبانزد است، اما تابتان اندک شده؛ برای دیدار بکوشید.
- عشق: دوری شما را کاسته و بیخواب کرده است؛ از او بخواهید نشانهای از دیدار بفرستد.
- کار: شکیباییتان به پایان رسیده؛ به جای سوختنِ آرام، یک گامِ روشن بردارید.
- سفر: یک دیدار خانه و دلتان را روشن میکند؛ سفری کوتاه به سوی او ارزشمند است.
درباره این غزل
غزلی که سراسر بر یک تصویر استوار است: عاشق، شمع است. ردیفِ «چو شمع» در هر بیت تکرار میشود و حافظ همهٔ ویژگیهای شمع را به حالِ عاشق برمیگرداند: شبزندهداری، گریه، سوختن، بریدنِ فتیله، کاستن و آب شدن. بیتِ ششم با دو معنای «پروانه» بازی میکند.
موضوعها: صبر · فراق و دلتنگی · زیبایی · می و رندی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز