غزل ۴۶: گل در بر و می در کف و معشوق به کام است

گل در بر و می در کف و معشوق به کام است
سلطان جهانم به چنین روز، غلام است

گو شمع میارید در این جمع که امشب
در مجلس ما، ماه رخ دوست، تمام است

در مذهب ما، باده، حلال است ولیکن
بی‌روی تو ای سرو گل‌اندام، حرام است

گوشم همه بر قول نی و نغمهٔ چنگ است
چشمم، همه، بر لعل لب و گردش جام است

در مجلس ما، عطر میامیز که ما را
هر لحظه، ز گیسو‌ی تو، خوش‌بوی مشام است

از چاشنی قند مگو هیچ و ز شکر
زآن رو که مرا از لب شیرین تو، کام است

تا گنج غمت در دل ویرانه‌، مقیم است
همواره مرا کوی خرابات، مقام است

از ننگ چه گویی که مرا نام ز ننگ است؟
وز نام چه پرسی که مرا ننگ ز نام است؟

می‌خواره و سرگشته و رندیم و نظرباز
وآن کس که چو ما نیست در این شهر، کدام است؟

با محتسبم، عیب مگویید که او نیز
پیوسته، چو ما در طلب عیش مدام است

حافظ! منشین بی‌می و معشوق، زمانی
کایام گل و یاسمن و عید صیام است

معنی ابیات

  1. گل در بر و می در کف و معشوق به کام است / سلطان جهانم به چنین روز، غلام است

    گل در آغوش و باده در دست و معشوق به کام است؛ در چنین روزی پادشاهِ جهان غلامِ من است.

  2. گو شمع میارید در این جمع که امشب / در مجلس ما، ماه رخ دوست، تمام است

    بگو در این جمع شمع نیاورند، که امشب در مجلسِ ما ماهِ چهرهٔ دوست تمام (کامل) است.

  3. در مذهب ما، باده، حلال است ولیکن / بی‌روی تو ای سرو گل‌اندام، حرام است

    در آیینِ ما باده حلال است، اما ای سروِ گل‌اندام، بی روی تو حرام است.

  4. گوشم همه بر قول نی و نغمهٔ چنگ است / چشمم، همه، بر لعل لب و گردش جام است

    گوشم همه به آوازِ نی و نغمهٔ چنگ است، و چشمم همه به لبِ لعل و گردشِ جام.

  5. در مجلس ما، عطر میامیز که ما را / هر لحظه، ز گیسو‌ی تو، خوش‌بوی مشام است

    در مجلسِ ما عطر میامیزید، که مشامِ ما هر لحظه از گیسوی تو خوشبوست.

  6. از چاشنی قند مگو هیچ و ز شکر / زآن رو که مرا از لب شیرین تو، کام است

    از چاشنیِ قند و شکر هیچ مگو، که کامِ من از لبِ شیرینِ توست.

  7. تا گنج غمت در دل ویرانه‌، مقیم است / همواره مرا کوی خرابات، مقام است

    تا گنجِ غمِ تو در دلِ ویرانه‌ام ساکن است، جایگاهِ همیشگیِ من کوی خرابات است.

  8. از ننگ چه گویی که مرا نام ز ننگ است؟ / وز نام چه پرسی که مرا ننگ ز نام است؟

    از ننگ چه می‌گویی، که نامِ من از ننگ است؟ و از نام چه می‌پرسی، که ننگِ من از نام است؟

  9. می‌خواره و سرگشته و رندیم و نظرباز / وآن کس که چو ما نیست در این شهر، کدام است؟

    باده‌نوش و سرگشته و رند و نظربازیم؛ و در این شهر کیست که چون ما نیست؟

  10. با محتسبم، عیب مگویید که او نیز / پیوسته، چو ما در طلب عیش مدام است

    عیبِ مرا به محتسب مگویید، که او نیز پیوسته مانندِ ما در پیِ عیشِ مدام است.

  11. حافظ! منشین بی‌می و معشوق، زمانی / کایام گل و یاسمن و عید صیام است

    حافظ، زمانی بی باده و معشوق منشین، که روزگارِ گل و یاسمن و عیدِ فطر است.

تعبیر فال

این از بهترین فال‌هاست: هر چه دل می‌خواهد فراهم است و روزگار به کام شماست. در کنار کسی که دوستش دارید هیچ کم ندارید. به نام و ننگ و حرف مردم نیندیشید، که دیگران نیز چون شما هستند. این روزهای خوش را دریابید و لحظه‌ای را بی شادی نگذرانید.

درباره این غزل

از شادمانه‌ترین غزل‌های حافظ، که با «گل در بر و می در کف و معشوق به کام است» آغاز می‌شود و در شب‌های جشن بسیار خوانده می‌شود. بیتِ هشتم بازیِ ناسازنمای «نام» و «ننگ» را دارد، و بیتِ دهم طنزی آشنا دربارهٔ محتسب است.

موضوع‌ها: عشق · شادی و غنیمت دم · پول و دارایی · زیبایی · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا