غزل ۳۴۶: من نه آن رندم که ترک شاهد و ساغر کنم

من نه آن رندم که ترک شاهد و ساغر کنم
محتسب داند که من این کارها کمتر کنم

من که عیب توبه‌کاران کرده باشم بارها
توبه از می وقت گل دیوانه باشم گر کنم

عشق دردانه‌ست و من غواص و دریا میکده
سر فروبردم در آن جا تا کجا سر برکنم

لاله ساغرگیر و نرگس مست و بر ما نام فسق
داوری دارم بسی یا رب، که را داور کنم؟

بازکش یک دم عنان ای ترک شهرآشوب من
تا ز اشک و چهره راهت پر زر و گوهر کنم

من که از یاقوت و لعل اشک دارم گنج‌ها
کی نظر در فیض خورشید بلنداختر کنم

چون صبا مجموعهٔ گل را به آب لطف شست
کج دلم خوان، گر نظر بر صفحهٔ دفتر کنم

عهد و پیمان فلک را نیست چندان اعتبار
عهد با پیمانه بندم، شرط با ساغر کنم

من که دارم در گدایی گنج سلطانی به دست
کی طمع در گردش گردون دون‌پرور کنم

گر چه گردآلود فقرم، شرم باد از همتم
گر به آب چشمهٔ خورشید دامن تر کنم

عاشقان را گر در آتش می‌پسندد لطف دوست
تنگ چشمم گر نظر در چشمهٔ کوثر کنم

دوش لعلش عشوه‌ای می‌داد حافظ را، ولی
من نه آنم کز وی این افسانه‌ها باور کنم

معنی ابیات

  1. من نه آن رندم که ترک شاهد و ساغر کنم / محتسب داند که من این کارها کمتر کنم

    من آن رند نیستم که زیبارو و جام را رها کنم؛ محتسب می‌داند که من کمتر چنین کاری می‌کنم.

  2. من که عیب توبه‌کاران کرده باشم بارها / توبه از می وقت گل دیوانه باشم گر کنم

    من که بارها عیبِ توبه‌کاران را گرفته‌ام، اگر در فصلِ گل از باده توبه کنم، دیوانه‌ام.

  3. عشق دردانه‌ست و من غواص و دریا میکده / سر فروبردم در آن جا تا کجا سر برکنم

    عشق مروارید است و من غواص و میکده دریا؛ سر در آن فروبردم، تا ببینم کجا سر برمی‌آورم.

  4. لاله ساغرگیر و نرگس مست و بر ما نام فسق / داوری دارم بسی یا رب، که را داور کنم؟

    لاله جام به دست دارد و نرگس مست است، و نامِ گناه بر ما نهاده‌اند؛ خدایا، داوری بسیار دارم، چه کسی را داور کنم؟

  5. بازکش یک دم عنان ای ترک شهرآشوب من / تا ز اشک و چهره راهت پر زر و گوهر کنم

    ای ترکِ شهرآشوبِ من، یک دم لگام را نگه دار، تا با اشک و چهرهٔ زردم راهت را پر از زر و گوهر کنم.

  6. من که از یاقوت و لعل اشک دارم گنج‌ها / کی نظر در فیض خورشید بلنداختر کنم

    من که از یاقوت و لعلِ اشک گنج‌ها دارم، کی به فیضِ خورشیدِ بلنداختر (که گوهر می‌پرورد) چشم بدوزم؟

  7. چون صبا مجموعهٔ گل را به آب لطف شست / کج دلم خوان، گر نظر بر صفحهٔ دفتر کنم

    وقتی صبا مجموعهٔ گل را با آبِ لطف شست، اگر به صفحهٔ دفتر نظر کنم، کج‌دلم بخوان.

  8. عهد و پیمان فلک را نیست چندان اعتبار / عهد با پیمانه بندم، شرط با ساغر کنم

    عهد و پیمانِ آسمان چندان اعتباری ندارد؛ پیمان را با پیمانه می‌بندم و شرط را با جام.

  9. من که دارم در گدایی گنج سلطانی به دست / کی طمع در گردش گردون دون‌پرور کنم

    من که در گدایی گنجِ پادشاهی در دست دارم، کی به گردشِ آسمانِ فرومایه‌پرور طمع می‌کنم؟

  10. گر چه گردآلود فقرم، شرم باد از همتم / گر به آب چشمهٔ خورشید دامن تر کنم

    هرچند گردآلودِ فقرم، شرم باد بر همتم اگر دامن را به آبِ چشمهٔ خورشید تر کنم.

  11. عاشقان را گر در آتش می‌پسندد لطف دوست / تنگ چشمم گر نظر در چشمهٔ کوثر کنم

    اگر لطفِ دوست عاشقان را در آتش می‌پسندد، تنگ‌چشمم اگر به چشمهٔ کوثر نظر کنم.

  12. دوش لعلش عشوه‌ای می‌داد حافظ را، ولی / من نه آنم کز وی این افسانه‌ها باور کنم

    دیشب لبِ لعلش حافظ را عشوه‌ای می‌داد، اما من آن نیستم که این افسانه‌ها را از او باور کنم.

تعبیر فال

با خود روراست باشید: از آنچه دل شما را شاد می‌کند دست برنخواهید داشت، پس وانمود هم نکنید. در راهی که برگزیده‌اید غوطه‌ور شده‌اید و باید تا پایان بروید. به وعده‌های روزگار و قدرتمندان اعتماد نکنید و بلندنظر بمانید؛ با همهٔ تنگدستی، گنجی در دل دارید. وعده‌های شیرینی را که شنیده‌اید نیز زود باور نکنید.

درباره این غزل

غزلی رندانه با ردیفِ «کنم» که با «من نه آن رندم که ترکِ شاهد و ساغر کنم» آغاز می‌شود، همانندِ غزلِ ۳۵۳. بیتِ سوم تصویری ماندگار دارد: عشق مروارید است و میکده دریا، و عاشق غواصی که سر فروبرده و نمی‌داند کجا سر برمی‌آورد. بیتِ هشتم با «پیمان» و «پیمانه» بازی می‌کند.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · پول و دارایی · زیبایی · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا