غزل ۲۰۳: سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود

سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود
رونق می‌کده از درس و دعای ما بود

نیکی پیر مغان بین که چو ما بدمستان
هر چه کردیم به چشم کرمش زیبا بود

دفتر دانش ما جمله بشویید به می
که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود

از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل
کاین کسی گفت که در علم نظر بینا بود

دل چو پرگار به هر سو دورانی می‌کرد
و اندر آن دایره سرگشتهٔ پابرجا بود

مطرب از درد محبت عملی می‌پرداخت
که حکیمان جهان را مژه خون پالا بود

می‌شکفتم ز طرب زان که چو گل بر لب جوی
بر سرم سایهٔ آن سرو سهی بالا بود

پیر گلرنگ من اندر حق ازرق‌پوشان
رخصت خبث نداد ار نه حکایت‌ها بود

قلب اندودهٔ حافظ بر او خرج نشد
کاین معامل به همه عیب نهان بینا بود

معنی ابیات

  1. سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود / رونق می‌کده از درس و دعای ما بود

    سال‌ها دفترِ ما در گروِ باده بود؛ رونقِ میکده از درس و دعای ما بود.

  2. نیکی پیر مغان بین که چو ما بدمستان / هر چه کردیم به چشم کرمش زیبا بود

    نیکیِ پیرِ مغان را ببین، که هرچه ما بدمستان کردیم، به چشمِ بزرگواری‌اش زیبا بود.

  3. دفتر دانش ما جمله بشویید به می / که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود

    دفترِ دانشِ ما را همه با باده بشویید، که آسمان را دیدم که در پیِ آزارِ دلِ دانا بود.

  4. از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل / کاین کسی گفت که در علم نظر بینا بود

    ای دل، اگر زیبایی‌شناسی، از بتان آن (لطافتِ پنهان) را بخواه؛ این را کسی گفت که در دانشِ نگاه بینا بود.

  5. دل چو پرگار به هر سو دورانی می‌کرد / و اندر آن دایره سرگشتهٔ پابرجا بود

    دل مانندِ پرگار به هر سو می‌گشت، و در آن دایره سرگشته‌ای پابرجا بود.

  6. مطرب از درد محبت عملی می‌پرداخت / که حکیمان جهان را مژه خون پالا بود

    نوازنده از دردِ محبت کاری می‌کرد که مژهٔ حکیمانِ جهان خون‌پالا بود.

  7. می‌شکفتم ز طرب زان که چو گل بر لب جوی / بر سرم سایهٔ آن سرو سهی بالا بود

    از شادی می‌شکفتم، زیرا مانندِ گل بر لبِ جوی، سایهٔ آن سروِ بلندبالا بر سرم بود.

  8. پیر گلرنگ من اندر حق ازرق‌پوشان / رخصت خبث نداد ار نه حکایت‌ها بود

    پیرِ گلرنگِ من دربارهٔ کبودپوشان (صوفیانِ ریاکار) اجازهٔ بدگویی نداد، وگرنه حکایت‌ها بود.

  9. قلب اندودهٔ حافظ بر او خرج نشد / کاین معامل به همه عیب نهان بینا بود

    سکهٔ قلبِ اندودهٔ حافظ پیشِ او خرج نشد، که این سوداگر به همهٔ عیب‌های پنهان بینا بود.

تعبیر فال

کسی بزرگوار خطاهای شما را با چشم کرم دیده و بخشیده است؛ قدر او را بدانید. به دانسته‌های خود غره نشوید، زیرا دانایی تنها شما را از گزند روزگار نگه نمی‌دارد. از بدگویی دربارهٔ دیگران، حتی اگر سزاوارش باشند، خودداری کنید. در برابر اهل بصیرت، ظاهرسازی سودی ندارد؛ با دلی بی‌غش پیش بروید.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ پنجمش تصویری ظریف از پرگار دارد: دل به هر سو می‌گردد و در مرکزِ دایره «سرگشتهٔ پابرجا» است. بیتِ هشتم جوانمردیِ پیرِ مغان را می‌ستاید که اجازهٔ بدگویی از ریاکاران را هم نداد، و بیتِ پایانی می‌گوید سکهٔ قلب نزدِ صرافِ بینا خرج نمی‌شود.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · پول و دارایی · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا