غزل ۲۰۱: شراب بی‌غش و ساقی خوش دو دام رهند

شراب بی‌غش و ساقی خوش دو دام رهند
که زیرکان جهان از کمندشان نرهند

من ار چه عاشقم و رند و مست و نامه سیاه
هزار شکر که یاران شهر بی‌گنهند

جفا نه پیشهٔ درویشیست و راهروی
بیار باده که این سالکان نه مرد رهند

مبین حقیر، گدایان عشق را کاین قوم
شهان بی کمر و خسروان بی کلهند

به هوش باش که هنگام باد استغنا
هزار خرمن طاعت به نیم جو ننهند

مکن که کوکبهٔ دلبری شکسته شود
چو بندگان بگریزند و چاکران بجهند

غلام همت دردی کشان یک رنگم
نه آن گروه که ازرق لباس و دل سیهند

قدم منه به خرابات جز به شرط ادب
که سالکان درش محرمان پادشهند

جناب عشق بلند است همتی حافظ
که عاشقان، ره بی‌همتان به خود ندهند

معنی ابیات

  1. شراب بی‌غش و ساقی خوش دو دام رهند / که زیرکان جهان از کمندشان نرهند

    شرابِ ناب و ساقیِ خوش دو دامِ راه‌اند که زیرکانِ جهان هم از کمندشان رها نمی‌شوند.

  2. من ار چه عاشقم و رند و مست و نامه سیاه / هزار شکر که یاران شهر بی‌گنهند

    من هرچند عاشق و رند و مست و سیاه‌نامه‌ام، هزار شکر که یارانِ شهر بی‌گناه‌اند! (طنز)

  3. جفا نه پیشهٔ درویشیست و راهروی / بیار باده که این سالکان نه مرد رهند

    جفا پیشهٔ درویشی و رهروی نیست؛ باده بیاور، که این سالکان مردِ راه نیستند.

  4. مبین حقیر، گدایان عشق را کاین قوم / شهان بی کمر و خسروان بی کلهند

    گدایانِ عشق را کوچک مبین، که این گروه پادشاهانِ بی‌کمر و خسروانِ بی‌کلاه‌اند.

  5. به هوش باش که هنگام باد استغنا / هزار خرمن طاعت به نیم جو ننهند

    هشیار باش، که هنگامِ وزیدنِ بادِ بی‌نیازی (خداوند)، هزار خرمنِ طاعت را به نیم‌جو هم ارزش نمی‌نهند.

  6. مکن که کوکبهٔ دلبری شکسته شود / چو بندگان بگریزند و چاکران بجهند

    چنین مکن، که شکوهِ دلبری‌ات شکسته می‌شود، اگر بندگان بگریزند و خدمتگزاران فرار کنند.

  7. غلام همت دردی کشان یک رنگم / نه آن گروه که ازرق لباس و دل سیهند

    بندهٔ همتِ دُردنوشانِ یکرنگم، نه آن گروه که جامهٔ کبود دارند و دلِ سیاه.

  8. قدم منه به خرابات جز به شرط ادب / که سالکان درش محرمان پادشهند

    جز با ادب به خرابات قدم مگذار، که رهروانِ آن در محرمانِ پادشاه‌اند.

  9. جناب عشق بلند است همتی حافظ / که عاشقان، ره بی‌همتان به خود ندهند

    حافظ، درگاهِ عشق بلند است؛ همتی کن، که عاشقان بی‌همتان را به خود راه نمی‌دهند.

تعبیر فال

هیچ‌کس را به سبب ظاهر ساده یا تهیدستی‌اش کوچک نشمارید؛ چه بسا مقامی بلند داشته باشد. به کارهای نیک خود مغرور نشوید، زیرا همه چیز به لطف خدا بسته است. با یکرنگان همنشین باشید و از دورویان بپرهیزید. اگر به کسانی که دوستتان دارند سخت بگیرید، آنان را از دست می‌دهید. همت بلند و ادب، شرط رسیدن است.

درباره این غزل

غزلی در ستایشِ «گدایانِ عشق» که در ظاهر تهیدست‌اند و در باطن «شهانِ بی‌کمر و خسروانِ بی‌کلاه». بیتِ دوم طنزی آشنا دارد: شاعر خود را گناهکار می‌خواند تا بی‌گناهیِ ادعاییِ دیگران را به ریشخند بگیرد. بیتِ پنجم یادآور می‌شود که در برابرِ بی‌نیازیِ خدا، طاعت نیز نباید مایهٔ غرور شود.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · دعا و توکل · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا