غزل ۶۴: اگر چه عرض هنر پیش یار بیادبیست
اگر چه عرض هنر پیش یار بیادبیست
زبان خموش، ولیکن دهان پر از عربیست
پری نهفته رخ و دیو در کرشمهٔ حسن
بسوخت دیده ز حیرت که این چه بوالعجبیست
در این چمن گل بی خار کس نچید، آری
چراغ مصطفوی با شرار بولهبیست
سبب مپرس که چرخ از چه سفلهپرور شد
که کامبخشی او را بهانه بیسببیست
به نیم جو نخرم طاق خانقاه و رباط
مرا که مصطبه ایوان و پای خم طنبیست
جمال دختر رز، نور چشم ماست مگر
که در نقاب زجاجی و پردهٔ عنبیست
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه
کنون که مست خرابم، صلاح بیادبیست
بیار می که چو حافظ هزارم استظهار
به گریهٔ سحری و نیاز نیمشبیست
معنی ابیات
اگر چه عرض هنر پیش یار بیادبیست / زبان خموش، ولیکن دهان پر از عربیست
هرچند هنرنمایی پیشِ یار بیادبی است، زبانم خاموش است اما دهانم پر از سخنِ فصیح (عربی) است.
پری نهفته رخ و دیو در کرشمهٔ حسن / بسوخت دیده ز حیرت که این چه بوالعجبیست
پری چهره پنهان کرده و دیو در کرشمهٔ زیبایی است؛ دیده از حیرت سوخت که این چه بوالعجبی است.
در این چمن گل بی خار کس نچید، آری / چراغ مصطفوی با شرار بولهبیست
در این چمن کسی گلِ بیخار نچید؛ آری، چراغِ مصطفی با شرارِ بولهب همراه است.
سبب مپرس که چرخ از چه سفلهپرور شد / که کامبخشی او را بهانه بیسببیست
مپرس چرا آسمان پستپرور شد، که بهانهٔ کامبخشیِ او بیسببی است.
به نیم جو نخرم طاق خانقاه و رباط / مرا که مصطبه ایوان و پای خم طنبیست
طاقِ خانقاه و رباط را به نیم جو نمیخرم؛ مرا سکوی میخانه ایوان است و پای خم سراپرده.
جمال دختر رز، نور چشم ماست مگر / که در نقاب زجاجی و پردهٔ عنبیست
مگر جمالِ دخترِ رز (باده) نورِ چشمِ ماست، که در نقابِ شیشه و پردهٔ انگور است؟
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه / کنون که مست خرابم، صلاح بیادبیست
ای خواجه، من هزار عقل و ادب داشتم؛ اکنون که مست و خرابم، صلاح در بیادبی است.
بیار می که چو حافظ هزارم استظهار / به گریهٔ سحری و نیاز نیمشبیست
باده بیاور، که مانندِ حافظ هزار پشتوانهام در گریهٔ سحرگاه و نیازِ نیمهشب است.
تعبیر فال
روزگار وارونه مینماید: شایستگان پنهاناند و ناشایستگان جلوه میکنند. از این بیعدالتی شگفتزده نشوید و دلیلش را نپرسید؛ در این جهان هیچ خوبی بی ناخوشی نیست. به جاه و ظاهر دل نبندید و هنر خود را به رخ نکشید. پشتوانهٔ شما دعا و نیاز شبانه است، به همان تکیه کنید.
- نیت کلی: در این جهان هیچ خوبی بی ناخوشی نیست؛ پشتوانهٔ شما دعا و نیازِ شبانه است، به آن تکیه کنید.
- عشق: هنرِ خود را به رخ نکشید؛ گاهی خاموشی در برابرِ یار از هر سخنی گویاتر است.
- کار: روزگار وارونه مینماید و شایستگان پنهاناند؛ دلیلش را نپرسید و به جاه و ظاهر دل نبندید.
- سفر: سفری بیتکلف، به جای ساده، بهتر از سفرِ پرتجمل است.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ سومش از ژرفترین تمثیلهای حافظ است: «در این چمن گلِ بیخار کس نچید آری / چراغِ مصطفوی با شرارِ بولهبیست»؛ حتی کنارِ پیامبر، دشمنی چون ابولهب بود. بیتِ چهارم بیسببیِ بخششِ روزگار را با تلخی بیان میکند.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · زیبایی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز