غزل ۶۵: خوش‌تر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست؟

خوش‌تر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست؟
ساقی کجاست؟ گو سبب انتظار چیست؟

هر وقت خوش که دست دهد، مغتنم شمار
کس را وقوف نیست که انجام کار چیست

پیوند عمر بسته به مویی‌ست، هوش دار
غمخوار خویش باش، غم روزگار چیست؟

معنی آب زندگی و روضهٔ ارم
جز طرف جویبار و می خوشگوار چیست؟

مستور و مست هر دو چو از یک قبیله‌اند
ما دل به عشوهٔ که دهیم؟ اختیار چیست؟

راز درون پرده چه داند فلک؟ خموش
ای مدعی! نزاع تو با پرده‌دار چیست؟

سهو و خطای بنده گرش اعتبار نیست
معنی عفو و رحمت آمرزگار چیست؟

زاهد شراب کوثر و حافظ پیاله خواست
تا در میانه خواستهٔ کردگار چیست

معنی ابیات

  1. خوش‌تر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست؟ / ساقی کجاست؟ گو سبب انتظار چیست؟

    خوش‌تر از شادی و همنشینی و باغ و بهار چیست؟ ساقی کجاست؟ بگو سببِ انتظار چیست؟

  2. هر وقت خوش که دست دهد، مغتنم شمار / کس را وقوف نیست که انجام کار چیست

    هر وقتِ خوشی که دست دهد غنیمت بشمار؛ کسی آگاه نیست که پایانِ کار چیست.

  3. پیوند عمر بسته به مویی‌ست، هوش دار / غمخوار خویش باش، غم روزگار چیست؟

    رشتهٔ عمر به مویی بسته است؛ هشیار باش، غمخوارِ خود باش؛ غمِ روزگار چیست؟

  4. معنی آب زندگی و روضهٔ ارم / جز طرف جویبار و می خوشگوار چیست؟

    معنای آبِ زندگی و باغِ ارم جز کنارِ جویبار و بادهٔ خوشگوار چیست؟

  5. مستور و مست هر دو چو از یک قبیله‌اند / ما دل به عشوهٔ که دهیم؟ اختیار چیست؟

    پارسا و مست هر دو از یک قبیله‌اند؛ ما دل به عشوهٔ که بدهیم؟ اختیار چیست؟

  6. راز درون پرده چه داند فلک؟ خموش / ای مدعی! نزاع تو با پرده‌دار چیست؟

    آسمان رازِ درونِ پرده را چه می‌داند؟ ای مدعی، خاموش؛ ستیزِ تو با پرده‌دار چیست؟

  7. سهو و خطای بنده گرش اعتبار نیست / معنی عفو و رحمت آمرزگار چیست؟

    اگر سهو و خطای بنده را اعتباری نیست، معنای بخشش و رحمتِ آمرزگار چیست؟

  8. زاهد شراب کوثر و حافظ پیاله خواست / تا در میانه خواستهٔ کردگار چیست

    زاهد شرابِ کوثر خواست و حافظ پیاله؛ تا در این میان خواستِ کردگار چیست.

تعبیر فال

معطل نمانید و از فرصتی که دارید بهره ببرید؛ هیچ‌کس از فردا خبر ندارد. عمر به مویی بسته است، پس به خود برسید و غم دنیا را نخورید. خوشبختی در چیزهای سادهٔ دم دست است. دربارهٔ دیگران داوری نکنید و به رحمت خدا امیدوار باشید؛ پایان کار با اوست.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ پرسشیِ «چیست؟» که بیت به بیت از خواننده می‌پرسد. بیتِ هفتم از امیدبخش‌ترین استدلال‌های حافظ است: اگر خطای بنده را اعتباری نباشد، «معنیِ عفو و رحمتِ آمرزگار چیست؟». بیتِ پایانی داوری میانِ زاهد و رند را به خدا می‌سپارد.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · دعا و توکل · معنویت و عرفان · آغاز دوباره · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا