غزل ۶۶: بنال بلبل اگر با منت سر یاریست
بنال بلبل اگر با منت سر یاریست
که ما دو عاشق زاریم و کار ما زاریست
در آن زمین که نسیمی وزد ز طرهٔ دوست
چه جای دم زدن نافههای تاتاریست
بیار باده که رنگین کنیم جامهٔ زرق
که مست جام غروریم و نام هشیاریست
خیال زلف تو پختن نه کار هر خامیست
که زیر سلسله رفتن طریق عیاریست
لطیفهایست نهانی که عشق از او خیزد
که نام آن نه لب لعل و خط زنگاریست
جمال شخص، نه چشم است و زلف و عارض و خال
هزار نکته در این کار و بار دلداریست
قلندران حقیقت به نیم جو نخرند
قبای اطلس آن کس که از هنر عاریست
بر آستان تو مشکل توان رسید آری
عروج بر فلک سروری به دشواریست
سحر کرشمهٔ چشمت به خواب میدیدم
زهی مراتب خوابی که به ز بیداریست
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ
که رستگاری جاوید در کم آزاریست
معنی ابیات
بنال بلبل اگر با منت سر یاریست / که ما دو عاشق زاریم و کار ما زاریست
ای بلبل، اگر سرِ یاری با من داری بنال، که ما دو عاشقِ زاریم و کارِ ما زاری است.
در آن زمین که نسیمی وزد ز طرهٔ دوست / چه جای دم زدن نافههای تاتاریست
در آن سرزمین که نسیمی از طرهٔ دوست بوزد، چه جای دم زدنِ نافههای مشکِ تاتاری است؟
بیار باده که رنگین کنیم جامهٔ زرق / که مست جام غروریم و نام هشیاریست
باده بیاور تا جامهٔ ریا را رنگین کنیم، که مستِ جامِ غروریم و نامِ آن را هشیاری گذاشتهایم.
خیال زلف تو پختن نه کار هر خامیست / که زیر سلسله رفتن طریق عیاریست
پختنِ خیالِ زلفِ تو کارِ هر خامی نیست، که رفتن به زیرِ زنجیر راهِ عیاری (جوانمردی) است.
لطیفهایست نهانی که عشق از او خیزد / که نام آن نه لب لعل و خط زنگاریست
لطیفهای پنهان است که عشق از آن برمیخیزد، که نامش نه لبِ لعل است و نه خطِ سبز.
جمال شخص، نه چشم است و زلف و عارض و خال / هزار نکته در این کار و بار دلداریست
زیباییِ آدمی نه چشم است و زلف و چهره و خال؛ در کار و بارِ دلداری هزار نکته است.
قلندران حقیقت به نیم جو نخرند / قبای اطلس آن کس که از هنر عاریست
قلندرانِ حقیقت قبای اطلسِ کسی را که از هنر بیبهره است، به نیم جو نمیخرند.
بر آستان تو مشکل توان رسید آری / عروج بر فلک سروری به دشواریست
آری، به آستانِ تو بهدشواری میتوان رسید؛ بالا رفتن بر آسمانِ سروری دشوار است.
سحر کرشمهٔ چشمت به خواب میدیدم / زهی مراتب خوابی که به ز بیداریست
سحرگاه کرشمهٔ چشمت را در خواب میدیدم؛ آفرین بر آن خوابی که از بیداری بهتر است.
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ / که رستگاری جاوید در کم آزاریست
حافظ، دلش را با ناله میازار و سخن را تمام کن، که رستگاریِ جاوید در کمآزاری است.
تعبیر فال
رسیدن به آنچه میخواهید آسان نیست و جسارت و پختگی میطلبد. زیبایی و ارزش راستین در ظاهر نیست؛ به هنر و خوی نیک بنگرید و خود را نیز به همین بیارایید. از غرور و ریا دست بکشید. با گله و اصرار دل کسی را نیازارید، که رستگاری در کمآزاری است.
- نیت کلی: رستگاری در کمآزاری است؛ با گله و اصرار دلِ کسی را نیازارید.
- عشق: زیبایی و ارزشِ راستین در ظاهر نیست؛ به خوی نیک بنگرید و خود را نیز به همین بیارایید.
- کار: رسیدن به جایگاهِ بلند آسان نیست و جسارت و پختگی میخواهد؛ هنر از جامهٔ گرانبها ارزشمندتر است.
- سفر: راهِ دشوار را با حوصله و بیآزاری طی کنید.
درباره این غزل
غزلی که دو بیتِ پنجم و ششمش رازِ عشق را فراتر از اندامِ زیبا میدانند: «لطیفهایست نهانی که عشق از او خیزد». بیتِ پایانی از پندهای اخلاقیِ بنیادینِ حافظ است: «که رستگاریِ جاوید در کمآزاریست».
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · زیبایی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز