غزل ۱۷۷: نه هر که چهره برافروخت دلبری داند

نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که آینه سازد سکندری داند

نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاه‌داری و آیین سروری داند

تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن
که دوست، خود روش بنده‌پروری داند

غلام همت آن رند عافیت‌سوزم
که در گداصفتی کیمیاگری داند

وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی
وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند

بباختم دل دیوانه و ندانستم
که آدمی‌بچه‌ای، شیوهٔ پری داند

هزار نکتهٔ باریک‌تر ز مو این جاست
نه هر که سر بتراشد قلندری داند

مدار نقطهٔ بینش ز خال توست مرا
که قدر گوهر یک‌دانه جوهری داند

به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد
جهان بگیرد اگر دادگستری داند

ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند

معنی ابیات

  1. نه هر که چهره برافروخت دلبری داند / نه هر که آینه سازد سکندری داند

    نه هر کس چهره برافروخت، دلبری می‌داند؛ نه هر کس آینه ساخت، اسکندری می‌داند.

  2. نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست / کلاه‌داری و آیین سروری داند

    نه هر کس گوشهٔ کلاه را کج نهاد و تند نشست، آیینِ کلاه‌داری و سروری را می‌داند.

  3. تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن / که دوست، خود روش بنده‌پروری داند

    تو مانندِ گدایان به شرطِ مزد بندگی مکن، که دوست خود راهِ بنده‌نوازی را می‌داند.

  4. غلام همت آن رند عافیت‌سوزم / که در گداصفتی کیمیاگری داند

    بندهٔ همتِ آن رندِ عافیت‌سوزم که در عینِ گدایی کیمیاگری می‌داند.

  5. وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی / وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند

    اگر وفا و پیمان را بیاموزی نیکوست؛ وگرنه هر کس را که می‌بینی ستمگری می‌داند.

  6. بباختم دل دیوانه و ندانستم / که آدمی‌بچه‌ای، شیوهٔ پری داند

    دلِ دیوانه را باختم و ندانستم که آدمی‌زاده‌ای شیوهٔ پری (افسونگری) می‌داند.

  7. هزار نکتهٔ باریک‌تر ز مو این جاست / نه هر که سر بتراشد قلندری داند

    اینجا هزار نکتهٔ باریک‌تر از مو هست؛ نه هر کس سر تراشید، قلندری می‌داند.

  8. مدار نقطهٔ بینش ز خال توست مرا / که قدر گوهر یک‌دانه جوهری داند

    محورِ نقطهٔ بینشِ من خالِ توست، که قدرِ گوهرِ یکتا را گوهرشناس می‌داند.

  9. به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد / جهان بگیرد اگر دادگستری داند

    هر کس که با قامت و چهره شاهِ زیبارویان شد، اگر دادگستری بداند، جهان را می‌گیرد.

  10. ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه / که لطف طبع و سخن گفتن دری داند

    از شعرِ دلکشِ حافظ کسی آگاه است که لطفِ طبع و سخن گفتن به زبانِ دری را بداند.

تعبیر فال

ظاهر و ادعا نشان شایستگی نیست؛ پیش از اعتماد، باطن را بیازمایید. کار خود را بی چشمداشت و از سر صدق انجام دهید؛ آن که باید، قدر آن را می‌داند. وفاداری بیاموزید و ستم نکنید. در این راه نکته‌های باریک بسیار است؛ شتاب نکنید. قدر گوهر را اهل آن می‌شناسد.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «داند» که سراسر دربارهٔ فاصلهٔ ظاهر و حقیقت است: «نه هر که آینه سازد سکندری داند» و «نه هر که سر بتراشد قلندری داند». بیتِ سوم از پندهای ماندگارِ حافظ است: بندگی را به شرطِ مزد مکن، که دوست خود بنده‌نوازی می‌داند.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا