غزل ۱۷۷: نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که آینه سازد سکندری داند
نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاهداری و آیین سروری داند
تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن
که دوست، خود روش بندهپروری داند
غلام همت آن رند عافیتسوزم
که در گداصفتی کیمیاگری داند
وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی
وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند
بباختم دل دیوانه و ندانستم
که آدمیبچهای، شیوهٔ پری داند
هزار نکتهٔ باریکتر ز مو این جاست
نه هر که سر بتراشد قلندری داند
مدار نقطهٔ بینش ز خال توست مرا
که قدر گوهر یکدانه جوهری داند
به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد
جهان بگیرد اگر دادگستری داند
ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند
معنی ابیات
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند / نه هر که آینه سازد سکندری داند
نه هر کس چهره برافروخت، دلبری میداند؛ نه هر کس آینه ساخت، اسکندری میداند.
نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست / کلاهداری و آیین سروری داند
نه هر کس گوشهٔ کلاه را کج نهاد و تند نشست، آیینِ کلاهداری و سروری را میداند.
تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن / که دوست، خود روش بندهپروری داند
تو مانندِ گدایان به شرطِ مزد بندگی مکن، که دوست خود راهِ بندهنوازی را میداند.
غلام همت آن رند عافیتسوزم / که در گداصفتی کیمیاگری داند
بندهٔ همتِ آن رندِ عافیتسوزم که در عینِ گدایی کیمیاگری میداند.
وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی / وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند
اگر وفا و پیمان را بیاموزی نیکوست؛ وگرنه هر کس را که میبینی ستمگری میداند.
بباختم دل دیوانه و ندانستم / که آدمیبچهای، شیوهٔ پری داند
دلِ دیوانه را باختم و ندانستم که آدمیزادهای شیوهٔ پری (افسونگری) میداند.
هزار نکتهٔ باریکتر ز مو این جاست / نه هر که سر بتراشد قلندری داند
اینجا هزار نکتهٔ باریکتر از مو هست؛ نه هر کس سر تراشید، قلندری میداند.
مدار نقطهٔ بینش ز خال توست مرا / که قدر گوهر یکدانه جوهری داند
محورِ نقطهٔ بینشِ من خالِ توست، که قدرِ گوهرِ یکتا را گوهرشناس میداند.
به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد / جهان بگیرد اگر دادگستری داند
هر کس که با قامت و چهره شاهِ زیبارویان شد، اگر دادگستری بداند، جهان را میگیرد.
ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه / که لطف طبع و سخن گفتن دری داند
از شعرِ دلکشِ حافظ کسی آگاه است که لطفِ طبع و سخن گفتن به زبانِ دری را بداند.
تعبیر فال
ظاهر و ادعا نشان شایستگی نیست؛ پیش از اعتماد، باطن را بیازمایید. کار خود را بی چشمداشت و از سر صدق انجام دهید؛ آن که باید، قدر آن را میداند. وفاداری بیاموزید و ستم نکنید. در این راه نکتههای باریک بسیار است؛ شتاب نکنید. قدر گوهر را اهل آن میشناسد.
- نیت کلی: ظاهر و ادعا نشانِ شایستگی نیست؛ پیش از اعتماد، باطن را بیازمایید.
- عشق: وفاداری بیاموزید و ستم نکنید؛ قدرِ گوهر را اهلش میشناسد.
- کار: کارتان را بیچشمداشت و از سرِ صدق انجام دهید؛ آن که باید، قدرش را میداند. در این راه نکتههای باریک بسیار است؛ شتاب نکنید.
- سفر: راهنمایی را برگزینید که بهراستی راه را میشناسد، نه کسی که تنها ادعا دارد.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «داند» که سراسر دربارهٔ فاصلهٔ ظاهر و حقیقت است: «نه هر که آینه سازد سکندری داند» و «نه هر که سر بتراشد قلندری داند». بیتِ سوم از پندهای ماندگارِ حافظ است: بندگی را به شرطِ مزد مکن، که دوست خود بندهنوازی میداند.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · زیبایی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز